ਮਾਲਵੀ ਨਗਰ ਅਗਨੀਕਾਂਡ: ਕੌਣ ਹੈ 21 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ? ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਦੀ Inside Story

ਅਨੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਕੇਤ ਦੇ ਹੌਜ਼ ਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ 21 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। 26 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਛੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ 80 ਤੋਂ 100 ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ, ਵਿਭਾਗੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਜਾਂਚ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕਿਹੜੇ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਕਿਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੋਈ।

ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ, ਹੋਟਲ ਜਾਂ ਲਾਜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯਮ

• ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਪਰਮਿਟ
• ਦਿੱਲੀ ਫਾਇਰ ਸਰਵਿਸ (ਫਾਇਰ ਐਨ.ਓ.ਸੀ.)
• ਪੁਲਿਸ ਲਾਇਸੈਂਸ
• ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਵਪਾਰ ਲਾਇਸੰਸ
• ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ
• ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ
• ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਿਕਾਸ
• ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਯੰਤਰ, ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ, ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ

ਕੀ ਹੋਇਆ ਉਲੰਘਣ

1. ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ:

ਜੇਕਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਛੇ ਕਮਰਿਆਂ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ 26 ਕਮਰੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।

2. ਭੀੜ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ:

100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

3. ਅੱਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ:

ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਨੀ ਪਈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

4. ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ:

ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਟਲ ਜਾਂ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਿਕਾਸ ਰਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

5. ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸੁਰੱਖਿਆ:

ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਵਿਆਪਕ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ?

ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

- ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਕ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਰੇ ਬਣਾਏ, ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

- ਨਗਰ ਨਿਗਮ

ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਸਾਰੀ, ਵਾਧੂ ਕਮਰੇ, ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ?

- ਦਿੱਲੀ ਫਾਇਰ ਸਰਵਿਸ

ਜੇਕਰ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (NOC) ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਸੀ? ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (NOC) ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ?

-ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ

ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਛੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮਿਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ 26 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਛੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਦੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ?