'ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਿੰਨੋਂ ਭੈਣਾਂ', ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਟ੍ਰਿਪਲ ਸੁਸਾਈਡ ਕੇਸ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐੱਮ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸਾਕੇਤ ਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤਣਾਅ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡੀ ਸੀ।

ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੱਚੀਆਂ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਸਿਟੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਨਹਾਉਣਾ, ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਟਾਇਲਟ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੀਅਨ ਕਲਚਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਵਧ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਇਹ ਕਲਚਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਕੇਸ ਅਤੇ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇਗਾ।

ਰੋਕਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਮਨੋ-ਚਿਕਿਤਸਕ ਡਾ. ਹੇਮਿਕਾ ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ? ਪਰ ਜਦੋਂ ਲਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਬੱਚੇ ਵੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਫ਼ੋਨ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ।

ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਕੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਕੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗਲਤ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਡਿਸਆਰਡਰ

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸੰਜੀਵ ਤਿਆਗੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੀਅਨ ਗੇਮ ਜਾਂ ਕੋਰੀਅਨ ਕਲਚਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਲ ਜਾਣਾ, ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਡਿਸਆਰਡਰ' ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੋਬਾਈਲ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇੱਕਦਮ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਭਾਵ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਮੋਬਾਈਲ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੇਕਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਲਤ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਡਿਜੀਟਲ ਅਡਿਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

• ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਮੋਬਾਈਲ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।

• ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬੱਚਾ ਮੋਬਾਈਲ ਦੇਖੇਗਾ।

• ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਸਤ ਰਹੇਗਾ।

• ਬੱਚਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

• ਮੋਬਾਈਲ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਬੱਚਾ ਚੀਕਣ-ਚਿੱਲਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

• ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਹਿੰਸਕ (ਗੁੱਸੇਖ਼ੋਰ) ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।