ਚੀਨ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣਿਆ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਸੰਕਟ: 270 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਨਿਵੇਸ਼, ਕੀ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰਨਗੇ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ?
ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਚੀਨੀ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸਾਰ ਕਾਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ ਦਾ ਇਸਲਾਮਿਕ ਗਣਰਾਜ (ਈਰਾਨ) ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਥਨ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 10 Apr 2026 12:28 PM (IST)
Updated Date: Fri, 10 Apr 2026 12:29 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਚੀਨੀ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸਾਰ ਕਾਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ ਦਾ ਇਸਲਾਮਿਕ ਗਣਰਾਜ (ਈਰਾਨ) ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਥਨ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਨੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਮੰਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ (fossil fuels) ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਗ੍ਰੀਨ ਟੈਕ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਚੀਨ
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 'ਬੇਲਟ ਐਂਡ ਰੋਡ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ' (BRI) ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਵਿੱਤ ਪੋਸ਼ਕ (Financier) ਵਜੋਂ ਚੀਨ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।
'AidData' ਅਨੁਸਾਰ, 2014 ਤੋਂ 2023 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਰ ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ 2.34 ਡਾਲਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ
ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਉਸ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ 'ਚਾਈਨਾ ਗਲੋਬਲ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਟ੍ਰੈਕਰ' ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 270 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
ਚੀਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਦੁਬਈ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸੰਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। 'AidData' ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, 12 ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 4.66 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਹੈ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ
ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3,70,000 ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦਾ ਸੰਜਮ
ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜਮ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੱਛ ਊਰਜਾ (Clean Energy) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੈਟਰੀ ਐਨਰਜੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਚੀਨੀ ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਯੂਏਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ।
ਚੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੌਕਾ?
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਚੀਨ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਈਰਾਨ ਹੁਣ 'ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ' ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਕੁਝ ਭੁਗਤਾਨ ਯੂਆਨ (ਚੀਨੀ ਕਰੰਸੀ) ਵਿੱਚ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨੀ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹਾਲਾਤ ਆਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਚੀਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇਗਾ।
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ:
ਕੁੱਲ ਨਿਵੇਸ਼: $270 ਅਰਬ (ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ)।
ਖ਼ਤਰਾ: $4.66 ਅਰਬ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਿੱਧੇ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹੇਠ।
ਕਰੰਸੀ: ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਯੂਆਨ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ।
ਚੁਣੌਤੀ: ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ।