ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਛੱਡ ਪਿੰਡ ’ਚ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਦਿਲਬਾਗ, ਹੁਣ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਕਮਾਈ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਣਗੇ ਹੋਸ਼!

ਵਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ। ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡ ਪਰਤੇ ਆਲਮਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨ ਦਿਲਬਾਗ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਨਾਤਾ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਬਾਗ਼-ਬਾਗ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦਿਲਬਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ 'ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਪਿੰਡ' ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਉਸ ਦੇ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਫਾਰਮਿੰਗ (ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਖੇਤੀ) ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਜਾਲ

ਦਿਲਬਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੋਲਟਰੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਅਰਥ ਜਾ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਲਾਬ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਡੇਅਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚ 'ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਫਾਰਮਿੰਗ' ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦਿਲਬਾਗ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਿਲਬਾਗ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਆਲਮਪੁਰ ਦੇ ਦਿਲਬਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 4300 ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਅੱਜ ਇਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।

ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 2012, 2016 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਦੇਸੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਖੇਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੁਣ ਹਰ ਸਾਲ 2 ਤੋਂ 2.50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਮਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੇਅਰੀ ਤੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਕੁਇੰਟਲ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਿਲਬਾਗ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ 'ਡੰਕੀ ਰੂਟ' (ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ) ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਦਿਲਬਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਹ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲਟਰੀ ਦੀ ਖਾਦ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫਰਮ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ 2 ਤੋਂ 2.50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਖਾਦ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦਿਲਬਾਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਵਿਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 1997 ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ। ਪਿਛਲੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ (DSR) ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਚਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ ਵੱਲ ਮੁੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।