‘ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਬਾਬਾ ਬਰਫ਼ਾਨੀ', ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਅਵਾ

ਦੇਸ਼-ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਬਾਬਾ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਖਿੱਚੇ ਚਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ (ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ 10 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਰ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭੀੜ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਹੀ ਅਸਰ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿਮਲਿੰਗ ਅੰਤਰਧਿਆਨ (ਪਿਘਲ) ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਾਪਮਾਨ 18 ਤੋਂ 20 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਯੋਗ ਕਦਮ ਨਾ ਉਠਾਏ ਗਏ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

13 ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ 'ਤੇ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰਨਾਥ ਧਾਮ

ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 13,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰਨਾਥ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 15-16 ਡਿਗਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਧ ਕੇ 24 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਰਫ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਟੈਂਟ ਸਿਟੀ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭੀੜ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕੇ।

ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਸੁਝਾਅ

ਅਮਰਨਾਥ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਜਰ-ਬੱਕਰਵਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨੀਪਰ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਝਾੜੀ ਬਰਫ਼ ਜਮਾਏ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੀੜ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਭੀੜ ਵਧਣ 'ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੌਲੀਥੀਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦਾ ਕੂੜਾ ਪਿਆ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਗ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇ।

ਸੌਰ ਅਤੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਨਰੇਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਦਾ ਹੈ। (ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੁੱਖ ਵਣ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਓ.ਪੀ. ਸ਼ਰਮਾ)

ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਈ ਬਾਰਸ਼ (ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਿੱਚ)

ਸਾਲ 2017: 6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

ਸਾਲ 2018: 12 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

ਸਾਲ 2019: 15 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

ਸਾਲ 2020: 12 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

ਸਾਲ 2021: 20 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

ਸਾਲ 2022: 32 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

ਸਾਲ 2024: 45 ਮਿਲੀਮੀਟਰ

(ਸਰੋਤ: ਮੌਸਮ ਕੇਂਦਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ)

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ (ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ)

2011: 6.34 ਲੱਖ

2012: 6.22 ਲੱਖ

2014: 3.73 ਲੱਖ

2019: 3.42 ਲੱਖ

2022: 3.04 ਲੱਖ

2023: 4.50 ਲੱਖ

2024: 5.12 ਲੱਖ

2025: 4.14 ਲੱਖ