- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
Budget : ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਕਦੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਸੀ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ, ਚੈੱਕ ਕਰੋ ਪੂਰੀ ਡਿਟੇਲ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1860 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ 1947 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
Posted By alisha
Publish Date: Sat, 10 Jan 2026 11:10 AM (IST)
Updated Date: Sat, 10 Jan 2026 11:19 AM (IST)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਮ ਬਜਟ 1 ਫਰਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਬਜਟ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦਾਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਜਟ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਓ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸਿੱਖੀਏ। ਅੱਜ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 112 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਉਸ ਖਾਸ ਸਾਲ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਖਰਚ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਹਰ ਸਾਲ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ (a) ਇੱਕ ਮਾਲੀਆ ਬਜਟ ਅਤੇ (b) ਇੱਕ ਪੂੰਜੀ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਕਦੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1860 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ 1947 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸਰ ਆਰ.ਕੇ. ਸ਼ਨਮੁਖਮ ਚੈੱਟੀ ਦੁਆਰਾ 26 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਵਿਆਪਕ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਜਟ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਬਜਟ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਸਤੰਬਰ 1948 ਤੱਕ ਇੱਕ ਮੁਦਰਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਗੇ।
ਸਰ ਚੈੱਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜੌਨ ਮਥਾਈ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1949-50 ਅਤੇ 1950-51 ਲਈ ਅਗਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। 1949-50 ਦਾ ਬਜਟ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਜਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਕਿੰਨਾ ਸੀ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ
ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਲਈ ਕੁੱਲ ਮਾਲੀਆ ਅਨੁਮਾਨ ਸਿਰਫ਼ ₹171.15 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਵਿੱਤੀ ਘਾਟਾ ਸਿਰਫ਼ ₹204.59 ਕਰੋੜ ਸੀ।
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮਾਲੀਆ: ₹171.15 ਕਰੋੜ
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖਰਚ: ₹197.29 ਕਰੋੜ (ਜਾਂ ₹197.39 ਕਰੋੜ)
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਘਾਟਾ: ₹24.59 ਕਰੋੜ
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਜਟ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਅਲਾਟਮੈਂਟ: ₹92.74 ਕਰੋੜ (ਕੁੱਲ ਖਰਚ ਦਾ ਲਗਪਗ 46-50%)