ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ’ਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੀ ਚਾਦਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਠੰਢ ਘਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੱਤਝੜ ਜਾਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਠੰਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਮੌਸਮ ’ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਬਾਹਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਇਰਸ ਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ :

ਇਮਿਊਨਿਟੀ ’ਚ ਕਮੀ : ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ : ਜ਼ੁਕਾਮ, ਖੰਘ, ਬੁਖ਼ਾਰ ਤੇ ਫਲੂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਐਲਰਜੀ : ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਖਿੜਨ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਦੀ ਐਲਰਜੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਖਾਣ-ਪੀਣ ’ਚ ਤਬਦੀਲੀ

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗਰਮੀ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ : ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਓ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟਿਡ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਮੌਸਮੀ ਫਲ : ਸੰਤਰਾ, ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਸੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵਧਾਉਣਗੇ।

ਤਾਜ਼ਾ ਭੋਜਨ : ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਵਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਜਲਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੂਡ ਪਾਇਜ਼ਨਿੰਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਰਾਵੇ ਵੱਲ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ

ਇਸ ਮੌਸਮ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਅਸੀਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਦੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਹਵਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਅਰਿੰਗ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਓ। ਇੱਕੋ ਭਾਰੀ ਕੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਲਕੀਆਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਪਾਓ (ਜਿਵੇਂ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹਲਕੀ ਜੈਕੇਟ ਜਾਂ ਸਵੈਟਰ)। ਜਦੋਂ ਗਰਮੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਕ ਪਰਤ ਉਤਾਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੱਖਾ ਚਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਰਮ-ਸਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕੋ।

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ

ਘੜੇ ਦਾ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਫਰਿੱਜ ਦਾ ਬਰਫ਼ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਓ। 7-8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲਓ। ਦੇਰ ਰਾਤ ਤਕ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਯੋਗਾ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਸੈਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ। ਪਸੀਨੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਤੁਰੰਤ ਏਸੀ ਜਾਂ ਪੱਖੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਬੈਠੋ।

ਮੌਸਮ ਦਾ ਬਦਲਣਾ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਸੰਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ‘ਪਰਹੇਜ਼ ਇਲਾਜ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।’

- ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ