ਘਰ ਦੀ ਅਦਿੱਖ ਨੀਂਹ ਹੁੰਦੈ ਪਿਤਾ

- ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੂਹੜਾ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਹੋਂਦ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ’ਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਮਤਾ, ਕੋਮਲਤਾ, ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਉਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਓਟ, ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਛੱਤ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਝੱਖੜਾਂ, ਆਰਥਿਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਘਰ ਦੀ ਉਹ ਅਦਿੱਖ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਜ਼ਮੀਨ ਅੰਦਰ ਧਸ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪੂਰੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ’ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ‘ਪਿਤਾ ਦਿਵਸ’ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਨੇਹ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੋਰਾ ਸਮਾਰਟ ਡੌਡ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੁਚੇਤ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਛੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕੇ ਪਾਲ਼ਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਦਿਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਪਿਆਰ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਸਜਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ, ਬੇਅੰਤ ਸਬਰ ਤੇ ਸਿਰੜ ਦੀ ਲੰਮੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਦਾਸਤਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਖੇਤਾਂ ’ਚ ਕੜਕਦੀ ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਹੱਡ-ਚੀਰਵੀਂ ਠੰਢ ’ਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਵਹਾਉਂਦਾ ਅੰਨਦਾਤਾ ਕਿਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਕਮਰਿਆਂ ’ਚ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਫਾਈਲਾਂ ਫਰੋਲਦਾ ਕੋਈ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ’ਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਕਾਰੀਗਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬੋਝ ਚੁੱਕਦਾ ਕੋਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਸੇਜ ਵਿਛਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਪੀੜਾਂ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ, ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਜਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ’ਚ ਮਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਅਕਸਰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ ਦਾ ਉਹ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਕਈ-ਕਈ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਘਸੀ ਹੋਈ ਪੱਗ ਜਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ-ਕਾਲਜ ਦੀ ਫ਼ੀਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਚਾਅ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ।

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਗੁਪਤ ਕੋਨੇ ’ਚ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਘੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਮੁਖੌਟੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਘਰ ’ਚ ਡਰ ਜਾਂ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਾ ਬਣੇ।

ਪਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਹਾਰਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਉਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਉਂਗਲ ਜਾਂ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਮੇਲਿਆਂ ’ਚ ਘੁੰਮਣਾ, ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਡਿੱਗਣ ’ਤੇ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ ਤੇ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇਣੀ, ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਹਿਮ ਸਬਕ ਹਨ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਮਹਿੰਗੀ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾ ਸਕਦੀ। ਪਿਤਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਬਲਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ’ਚ ਵਿਚਰਨ ਵੱਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਖ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਝ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ, ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਪਸੰਦ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਬਾਹਰੀ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬੇਅੰਤ ਫ਼ਿਕਰ, ਅਥਾਹ ਮੋਹ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਛੁਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਘੁਮਿਆਰ ਕੱਚੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਹੱਥ ਦੀ ਥਾਪੀ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ ਪਰ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਕੋਮਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਡਾਂਟ, ਝਿੜਕ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕੁਰਾਹਾਂ ’ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ-ਫੌਲਾਦੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਵੇਗ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ’ਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ’ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ, ਸਾਰਥਕ ਤੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ’ਤੇ ‘ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਖ਼ਤ ਮੁਖੀ’ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਮਾ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਬਲਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਦੋਸਤ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਭੌਤਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ । ਆਓ, ਇਸ ਪਿਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਈਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਉੱਚੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ, ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਅਣਖ ਅਤੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਠੇਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿਆਂਗੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਬੂੰਦ ਦਾ ਮੁੱਲ ਆਪਣੇ ਸਫਲ, ਨੇਕ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਚੁਕਾਉਣ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਿਰੜ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਲਾਮ!