Explained: ਟਰੰਪ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਫ਼ੁੱਸ... ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ; ਕਿਵੇਂ ਈਰਾਨ ਨੇ ਡੇਗੇ US ਦੇ ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦਾ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਸਿਸਟਮ (Air Defense) ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਸ਼ਨ ਉਡਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਸ ਪਲਟਵਾਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Posted By Sandip Kaur
Publish Date: Sat, 04 Apr 2026 04:22 PM (IST)
Updated Date: Sat, 04 Apr 2026 04:24 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇਸ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਈਰਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਕਿਹੜੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਨਿਸ਼ਾਨਾ?
ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ F-15 E ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਈਗਲ (Strike Eagle) ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਈਰਾਨੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ A-10 ਵਾਰਥੋਗ (Warthog) ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ।
ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਨਿਸ਼ਾਨਾ? (ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ)
ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਫੁਟੇਜ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਰਡਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਟੀਕਲ ਅਤੇ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ (Infrared) ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਗਰਮੀ ਦੀ ਪਛਾਣ: ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਇੰਜਣ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਟੀਲਥ ਹਮਲਾ: ਬਿਨਾਂ ਰਡਾਰ ਸਿਗਨਲ ਦਿੱਤੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਇਲਟ ਲਈ ਹਮਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
'ਮਾਜਿਦ' ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ 'ਮਾਜਿਦ' (Majid) ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਰਟ ਰੇਂਜ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਘੱਟ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ 700 ਮੀਟਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ।
ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟ ਨੂੰ ਡੇਗਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ?
F-15 ਅਤੇ A-10 ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ:
ਬਚਾਅ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲੇਅਰਜ਼ (Flares) ਵਰਗੇ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰਫ਼ਤਾਰ: ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਚਾਈ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਇੰਨੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਰਟ ਰੇਂਜ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਮਲਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਘੱਟ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਪਾਇਲਟ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦਾ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਸਿਸਟਮ (Air Defense) ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਸ਼ਨ ਉਡਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਸ ਪਲਟਵਾਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।