- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਅਗਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਪੁਲਾੜ ਬਣੇਗਾ ਜੰਗ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੈਦਾਨ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ’ਤੇ ਮੰਡਰਾਏਗਾ ਖ਼ਤਰਾ; ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਗਲੀ ਜੰਗ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਛਿੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਪੁਲਾੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Tue, 20 Oct 2026 04:29 PM (IST)
Updated Date: Tue, 20 Oct 2026 04:31 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਲੰਡਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਗਲੀ ਜੰਗ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਛਿੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਪੁਲਾੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਪੀਐੱਸ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਟੀਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਐਸਟ੍ਰੋਸਕੇਲ ਅਤੇ ਆਰਬਿਟ ਫੈਬ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ 2022 ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਕੋਸਮੋਸ-2553 ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਉਪਕਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਓ, 5 ਨੁਕਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਲਾੜ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1. ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨਾਲ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ
ਚੀਨ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਸਬੰਧੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮਲਬਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2. ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਸਿਗਨਲ ਜਾਮ ਕਰਨਾ
ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਪੀਐੱਸ ਵਰਗੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜੀਪੀਐੱਸ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
3. ਜਾਅਲੀ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜਣਾ (ਸਪੂਫਿੰਗ)
ਹਮਲਾਵਰ ਜਾਅਲੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜ ਕੇ ਕਿਸੇ ਉਪਕਰਨ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਸਪੂਫਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ’ਤੇ ਹਮਲਾ
ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਡਾਟਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
5. ਦੂਜਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੇੜੇ ਭੇਜ ਕੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ
ਚੀਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੋਰ ਪੁਲਾੜੀ ਯਾਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਇਸੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੂਜੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ 5 ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਚੀਨ
ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੇਸ ਫੋਰਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਚੀਨ ਦੇ ਪੰਜ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਜੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
ਚੀਨ ਰੋਬੋਟਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਬਣਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਾੜ ਇਕਾਈ
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਾੜ ਇਕਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਲੇਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਜ਼ਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜੀ ਯਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਂਟੀ-ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਣ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।