ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ 'ਚ ਕਿਉਂ ਭਾਰੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਈਰਾਨ? ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹੈ ਚਕਮਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਠੱਪ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰਕ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਪਗ 20% ਕੱਚਾ ਤੇਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਇਸੇ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਧੂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਰਾਹੀਂ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦਾ ਪਲੜਾ ਭਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਵੇਂ ਈਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਉਸਦੀ ਲੰਬੀ ਤੱਟ ਰੇਖਾ (Coastline) ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਤੱਟੀ ਇਲਾਕਾ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੈਂਕਰ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਤੰਗ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਐਂਟੀ-ਸ਼ਿਪ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲਾਂਚਰਾਂ ਨੂੰ ਛਿਪਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਮੋਬਾਈਲ ਲਾਂਚਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਡਾਰ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ (Unconventional Warfare)

ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਉਸਦੀ 'ਅਪਰੰਪਰਾਗਤ ਯੁੱਧ ਰਣਨੀਤੀ' ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹਨ 'ਸ਼ਾਹਿਦ' (Shahed) ਵਰਗੇ ਅਟੈਕ ਡਰੋਨ। ਇਹ ਡਰੋਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾਗਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਈਰਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖਾਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿਛਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਛਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹਨਾਂ ਖਾਣਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਸਿਰਦਰਦ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਮਿਜੇਟ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਡਰੋਨ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਮਰੀਕਾ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ?

ਅਮਰੀਕਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੱਕਰ (Layered Defense) ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਸ਼ਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਭੇਦਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਸਟੱਡੀ ਆਫ ਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਤਣਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 19 ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਲਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ ਚਾਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।