ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਬੰਦ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਨੇ ਫੋਨ ’ਤੇ ਮੰਗੇਤਰ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਵਿਆਹ, ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਈਰਾਨ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਫਾਂਸੀ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਤਹਿਰਾਨ :ਮੱਧ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਫਹਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਅਲੀਰੇਜ਼ਾ ਸੇਪਾਹੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗੇਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ।

ਪਰ 5 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਘੜੀ ਆ ਹੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ 25 ਸਾਲਾ ਅਲੀਰੇਜ਼ਾ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਫਹਾਨ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਫੋਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 22 ਸਾਲਾ ਮੰਗੇਤਰ ਮਹਸ਼ਾਦ ਕਾਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਮਹਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਕਾਰਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹੁਣ ਤੱਕ 34 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਫਾਂਸੀ

ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਫਹਾਨ ਦੇ ਅਲੀਖਾਨੀ ਸਕੁਏਅਰ ’ਤੇ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਫਹਾਨ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ 21 ਸਾਲਾ ਅਲੀਰੇਜ਼ਾ ਰਾਇਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

ਮਿਜ਼ਾਨ ਏਜੰਸੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਰਵੇ ਸਥਿਤ ਐੱਨਜੀਓ ਈਰਾਨ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ (IHR) ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 34 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 8-9 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਸਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

'ਹਰ ਦਿਨ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ'

ਅਲੀਰੇਜ਼ਾ ਸੇਪਾਹੀ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 10 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਬਦੋਰਰਹਮਾਨ ਬੋਰੂਮੰਦ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਲਾਏ ਗਏ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫੁਟੇਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੇਪਾਹੀ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 12 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

IHR ਅਨੁਸਾਰ, 19 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਅਲੀਖਾਨੀ ਸਕੁਏਅਰ ਵਿੱਚ ਸੇਪਾਹੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਬੋਲਫ਼ਜ਼ਲ ਸਮੇਤ ਦੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਮਾਈ ਸਾਤੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।"

ਬਾਕੀ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਆ ਗਈ।"

'ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ'

ਇਸਫਹਾਨ ਦੀ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਸੇਪਾਹੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਕਾਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਕਾਸ਼ਾਨੀ ਇਸਫਹਾਨ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਬਦੋਰਰਹਮਾਨ ਬੋਰੂਮੰਦ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਰੋਇਆ ਬੋਰੂਮੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗੇਤਰ ਦਾ ਕੈਦੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।"

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।"

ਸਾਤੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਇਸਫਹਾਨ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਉੱਥੋਂ ਲਗਭਗ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਾਸ਼ਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।