ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਕਮਲ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛਿਪਿਆ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕਮਲ (Lotus) ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਧੁੰਨੀ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਆਖਿਰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਕੀ ਹੈ?

ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ 'ਚ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਚੇਤਨਾ, ਦੈਵੀ ਊਰਜਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਖਿੜਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਫੁੱਲ ਬੇਦਾਗ਼ ਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਕਮਲ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਮਾਜ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਲ ਆਪਣੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰੂਪ 'ਚ ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੋਭ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦਾ ਸਬੰਧ

ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਗਹਿਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ 'ਚ ਕਮਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਧਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਕਮਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-साथ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਖਿੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਮਲ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ।

ਕਮਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਅਤੇ ਅਰਥ

ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ 'ਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

• ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ- ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਗੁਲਾਬੀ ਕਮਲ- ਗੁਲਾਬੀ ਕਮਲ ਦੈਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਨੀਲਾ ਕਮਲ- ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਲਾਲ ਕਮਲ- ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਕਮਲ ਪਿਆਰ, ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ/ਲਾਭ/ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੇਖ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ/ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ/ਪੰਚਾਂਗ/ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ/ਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।