ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ

ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਸੁਖਦ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਤੇ ਅਨੰਦਮਈ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਸੰਗਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਸੁਭਾਅ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸੀਮਤ ਦਾਇਰੇ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬੇਯਕੀਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਚ ਦੇ ਵੱਧ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਹੋਂਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਦਲਾਅ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, ‘ਪ੍ਰੇਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨੀ ਤਿੱਖੀ ਸਰਹੱਦ ਖਿੱਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਹਰੇਕ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੇਟ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੰਦ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ, ਪਰ ਪੀੜ ਅਤੇ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੇੜਤਾ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣਾਪਣ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੂਰੀ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਵੱਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਲਾਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਅਤੇ ਸਥਾਈਪਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ, ਮਿਲਣਾ-ਵਿਛੜਨਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਰੂਪ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸੁਰੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਪੂਰਨਤਾ ਸਣੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਖੰਡਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਚਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਗਿਆਤ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੇਯਕੀਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

-ਕੁਮਾਰ ਨਰਪਿੰਦਰ।