ਜੈਨ ਧਰਮ 'ਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਵਰਜਿਤ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਕਾਰਨ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਿਯਮ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਹੈ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਦੀ ਵੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਦਿਗੰਬਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ। ਦਿਗੰਬਰ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਨਿਰਵਸਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਸਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਤੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ।

ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਜ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ, ਪਸ਼ੂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਜੈਨ ਲੋਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੂਖਮ ਕੀਟਾਣੂ ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ

ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸੌਂ ਜਾਣਾ ਵੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਢਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਆਚਾਰਾਂਗ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਆਚਾਰਾਂਗ ਸੂਤਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਯਾਨੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਏਕਾਸਨ' ਯਾਨੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ 'ਬਿਆਸਨ' ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਵਰਗੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Disclaimer: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ/ਲਾਭ/ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਥਨ ਕੇਵਲ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੇਖ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ/ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ/ਪੰਚਾਂਗ/ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ/ਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ/ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।