ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਇਕ ਅਦਿੱਖ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ’ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਕੁਝ ਦੁੱਖ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਕੁਝ ਕਮੀਆਂ, ਕੁਝ ਫੁੱਲ, ਕੁਝ ਕੰਡੇ। ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ, ਕਿਸ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਵੰਡ ਕੀਤੀ? ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਦਾ ਜਲਾਵਤਨ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੌ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੌ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਦਸ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਪਿਆਰੀ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੌ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ’ਚੋਂ ਦਸ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨੱਬੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਬਾਕੀ ਹਨ ਪਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਘੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਲਤਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ’ਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਪੂੰਜੀ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਉਂਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।

-ਟਵਿੰਕਲ ਤੋਮਰ ਸਿੰਘ।