ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ

ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਦਿੱਖ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗਾ ਜਿੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਓਨਾ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸੱਭਿਅਕ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਮਾਜ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਪੈਸੇ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਅਹੁਦੇ ਜਾਂ ਗੁਪਤਤਾ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯਕੀਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਨੈਤਿਕ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੈਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ’ਚ ਸੱਚਾਈ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ’ਚ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਗੂੰਜਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਗ਼ਲਤੀ ਜਾਂ ਗੜਬੜ ਤੁਹਾਡੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ’ਚ ਅਸਫਲਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਖ਼ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਰਤਮਾਨ ’ਚ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਤਨ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਅਣਉਚਿਤ ਲਾਭ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਲਾਭ ਦੀ ਭਾਲ ’ਚ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਲੋਕ ਜੋ ਪੂਰੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ’ਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ’ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ।