ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਘਟੇ ਪਰ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਵਾ, ਇੱਕ ਦਿਨ ’ਚ 515 ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੜੀ ਪਰਾਲੀ

ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਪਟਿਆਲਾ: ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਪਰਾਲੀ, ਦੀਵਾਲੀ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਪਟਾਕੇ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਦੌੜਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲੇ 5517 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ 515 ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (ਏਕਿਊਆਈ) ਵੀ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਏਕਿਊਆਈ 346 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੁਧਿਆਣਾ 265, ਖੰਨਾ 210, ਪਟਿਆਲਾ 206 ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ 201 ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ 4507 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 5517 ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਲ 2024 ਦੇ 7029, ਸਾਲ 2023 ਦੇ 23730 ਅਤੇ ਸਾਲ 2022 ਦੇ 40677 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਵਾਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਏਕਿਊਆਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਮੌਸਮ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ, ਨਮੀ, ਸਥਾਨਕ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਕਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਏਕਿਊਆਈ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਲ 2022 ਅਤੇ 2023 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹਨ ਤਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ? ਦਰਅਸਲ, ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕਿੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ 'ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਧੂੰਆਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ

2026: 5517

2025: 4507

2024: 7029

2023: 23730

2022: 40677

ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ 346 ਏਕਿਊਆਈ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੀ 200 ਤੋਂ ਪਾਰ 12 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਏਕਿਊਆਈ 346 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 265, ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ 210, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 206 ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ 201 ਏਕਿਊਆਈ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਰਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਏਕਿਊਆਈ 98 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ 12 ਨਵੰਬਰ ਦਾ ਔਸਤ ਏਕਿਊਆਈ

ਸ਼ਹਿਰ 2026 2025 2024

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ 149 231

ਬਠਿੰਡਾ 346 207 127

ਜਲੰਧਰ 201 160 195

ਖੰਨਾ 210 171 ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ

ਲੁਧਿਆਣਾ 265 153 194

ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ 98 270 247

ਪਟਿਆਲਾ 206 123 196