ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ... ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਝਟ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਲਯ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 1982 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ 'ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (IGMDP) ਮਗਰੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ (ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਡੇਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਦਰਅਸਲ, ਹਾਲੀਆ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪਰੀਖਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਭਾਰਤ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹਨ। ਹਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਮਲਾਵਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ— ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋਸ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਸਾਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਮਲੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਡਾਰ ਅਤੇ ਏਅਰਬੇਸ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ...

ਅਗਨੀ

ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਅਗਨੀ-I ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 8,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਅਗਨੀ-V ਤੱਕ ਦੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਆਮ ਦੋਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਅਗਨੀ-V ਮਲਟੀਪਲ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟਲੀ ਟਾਰਗੇਟੇਬਲ ਰੀ-ਐਂਟਰੀ ਵ੍ਹੀਕਲਜ਼ (MIRVs) ਸਮੇਤ ਭਾਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਪੇਲੋਡ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੜਕ-ਚਾਲਿਤ (ਰੋਡ-ਮੋਬਾਈਲ), ਤਿੰਨ-ਪੜਾਵੀ ਠੋਸ-ਬਾਲਣ ਵਾਲੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਦਾਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ 8,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਮਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਅਗਨੀ-V ਲੜੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਡਿਟਰੈਂਸ) ਲਈ ਬਣਾਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਯ

ਪ੍ਰਲਯ ਭਾਰਤ ਦੀ DRDO ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਘੱਟ-ਦੂਰੀ ਦੀ ਸਾਮਰਿਕ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ 150 ਤੋਂ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 350 ਤੋਂ 1,000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਾਰਹੈੱਡ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਧ-ਬੈਲਿਸਟਿਕ (ਸੈਮੀ-ਬੈਲਿਸਟਿਕ) ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਡਾਰ ਅਤੇ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਨਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਡਾਰ, ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਤੇ ਰਨਵੇਅ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਚੀਨ ਦੀ ਡੋਂਗਫੇਂਗ-12 (DF-12) ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਇਸਕੰਦਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਬ੍ਰਹਮੋਸ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤੇਗਾ। ਇਸਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਾਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸਟੀਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਸਟੀਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੇਗੀ।

ਬ੍ਰਹਮੋਸ

ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਬਾਕੀ ਦੋਵਾਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਗਤੀ 2.8 ਮੈਕ ਤੋਂ 3 ਮੈਕ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 300 ਤੋਂ 800 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਚਾਲਿਤ (ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ) ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਦਾਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸੁਖੋਈ-30MKI ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇਖੀ।