ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ’ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਪੰਜ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ; ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਉੱਚ ਤਰਜੀਹ ਵਾਲੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਵਿਸਥਾਰ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਪੀਟੀਆਈ) : ‘ਨਮਾਮੀ ਗੰਗੇ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਕੌਮੀ ਸਾਫ਼ ਗੰਗਾ ਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਨਐੱਮਸੀਜੀ) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਚ ਪੰਜ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ, ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਹੋਰ ਤਰਜੀਹੀ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਲ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਪੁਰ ਵਿਚ ਕਲੇਵਾਲਾ ਝੀਲ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਿਚ ਨੁਮੈਯਾ ਦਹ ਝੀਲ (ਖੇੜੂਵਾ ਤਾਲ) ਅਤੇ ਬਲੀਆ ਵਿਚ ਰੇਵਤੀ ਦਹ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨਾਥਮਲਪੁਰ ਭਾਗੜ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸਾਹਿਬਗੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਉਧਵਾ ਝੀਲ ਪੰਛੀ ਰੱਖ ਹੈ, ਵਿਚ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐੱਨਐੱਮਸੀਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਦੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਭਾਲ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਆਸਨ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਮਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਤਰਜੀਹੀ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਬੰਧਤ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮੰਗੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਨਮਾਮੀ ਗੰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਗੰਗਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ 10 ਕਿ.ਮੀ. ਬਫਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਨਦੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ 282 ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਤਰਜੀਹ

ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ, ਜਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਪਰਕ, ਜੀਵ ਭਿੰਨਤਾ, ਮੁੜ ਸਥਾਪਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਈਕੋ-ਸਿਸਟਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ 5,798.49 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿਚ ਫੈਲੇ 282 ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ 8,029.35 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿਚ ਫੈਲੇ 124 ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਾਰਬਨ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਗੰਗੇਟਿਕ ਡੋਲਫਿਨ, ਘੜਿਆਲ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਛੂਏ, ਊਦਬਿਲਾਵ, ਦੇਸੀ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਜੂਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹਨ।