ਸੋਕੇ ਦਾ ਡਰ! ਕਿੱਥੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਮੌਨਸੂਨ? ਅਸਮਾਨ 'ਚੋਂ ਵਰ੍ਹ ਰਹੀ ਅੱਗ, ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇਸ ਚਿਤਾਵਨੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਵਿੱਚ 43% ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਮੌਨਸੂਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਐਲ ਨੀਨੋ (El Nino) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਡਾਈਪੋਲ (IOD) ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ (Neutral) ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸੀਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ IOD ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੌਨਸੂਨ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਬਾਰਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2023 ਇਸਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ IOD ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਆਮ ਬਾਰਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ IOD ਨਿਰਪੱਖ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮੌਸਮ ਮਿਸ਼ਨ ਕੂਪਲਡ ਫੋਰਕਾਸਟ ਸਿਸਟਮ (MMCFS) ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖ IOD ਨਾ ਤਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਲ ਨੀਨੋ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

IMD ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਮੌਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ (ਜੂਨ-ਸਤੰਬਰ) ਲਈ 'ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ' ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 60% ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬਾਰਸ਼ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਾਟੇ ਵਾਲੀ ਰਹੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਕੇ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਹਿਰ

ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਮਸ ਭਰੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੁਪਹਿਰ 2:30 ਵਜੇ 'ਫੀਲਸ ਲਾਈਕ' ਯਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਾਪਮਾਨ 51.3°C ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 10 ਜੂਨ ਅਤੇ 28 ਮਈ ਨੂੰ ਇਹ 48.2°C ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 41.3°C ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 4 ਡਿਗਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ 2:30 ਵਜੇ ਨਮੀ 45% ਸੀ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉੱਚੀ ਨਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ 'ਫੀਲਸ ਲਾਈਕ' ਤਾਪਮਾਨ 50 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਪਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ

1 ਜੂਨ ਤੋਂ 27 ਜੂਨ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 82% ਘਾਟਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਜਰਾਤ (79%), ਮਨੀਪੁਰ (71%), ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ (68%), ਝਾਰਖੰਡ (66%), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ (59%), ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (56%), ਉੜੀਸਾ (52%) ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ (50%) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 41% ਕਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੌਨਸੂਨ ਕੋਰ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਕਰਨਾਟਕ, ਕੇਰਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ 30% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਾਟਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ 2-3 ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਚਾਰ ਸਮਰੂਪ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 57% ਕਮੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 44%, ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 30% ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 27% ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ IOD ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀ, ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ।