ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਖਰੀਦਣ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਮਨ? ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇਹ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਤੁਹਾਡੀ Shopping ਦਾ ਖੋਲ੍ਹੇਗੀ ਰਾਜ਼

ਹਰਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਊਜ਼, ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ। ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਏ ਹੋਵੋ, ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਡਰੈੱਸ, ਘੜੀ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ? ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਆਦਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਪਤਾ ਹੈ? ਆਓ ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

1. ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਡੋਪਾਮਿਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣਾ

ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਜਾਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਚੀਜ਼ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਤੁਰੰਤ ਡੋਪਾਮਿਨ ਨਾਮ ਦਾ ਕੈਮੀਕਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡੋਪਾਮਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘ਹੈਪੀ ਹਾਰਮੋਨ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਦਿਮਾਗ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

2. ਐਸਥੈਟਿਕ ਪਲੇਜ਼ਰ

ਇਨਸਾਨੀ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਐਸਥੈਟਿਕ ਪਲੇਜ਼ਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰ ਕਲਾਕਾਰੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਜਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਰਸ਼ਣ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

3. ‘ਇੰਸਟੈਂਟ ਗ੍ਰੈਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ’ ਯਾਨੀ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ

ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਜਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਇੰਸਟੈਂਟ ਗ੍ਰੈਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਬਸਟਰ’ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਸਹੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਕੂਨ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਪਲਸ ਬਾਇੰਗ (Impulse Buying) ਯਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਤੁਰੰਤ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

4. ਸੋਸ਼ਲ ਅਪਰੂਵਲ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ

ਕਈ ਵਾਰ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਛਵੀ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਰੁਤਬਾ ਵਧੇਗਾ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਵਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਆਦਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ?

ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਲਲਚਾਉਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਜੇਬ ਢਿੱਲੀ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਪਸੰਦ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾ ਖਰੀਦੋ। 24 ਘੰਟੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਨੀ ਹੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸਾਮਾਨ ਵਾਕਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।