- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
‘ਆਫਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਰਾਤ ਤਕ!’ - Sale ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹੋ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ? ਸਮਝੋ Panic Buying ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀ
ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਾਰਟ ਗੇਮ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਫੀਅਰ ਆਫ਼ ਮਿਸਿੰਗ ਆਊਟ’ (FOMO) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ “ਆਫਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਰਾਤ 12 ਵਜੇ ਤੱਕ” ਜਾਂ “ਫਲੈਸ਼ ਸੇਲ”, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਇੱਕ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Wed, 23 Sep 2026 03:18 PM (IST)
Updated Date: Wed, 23 Sep 2026 03:23 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੰਡੋ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਕਰਨ ਗਏ ਹੋਵੋ, ਪਰ ‘ਸੇਲ’ ਜਾਂ ‘50% ਬੰਪਰ ਡਿਸਕਾਊਂਟ’ ਦਾ ਬੋਰਡ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਥ 'ਚ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਬੈਗ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਹੋਵੋ? ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਸੇਲ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਆਊਟ ਆਫ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ’ ਯਾਨੀ FOMO ਦਾ ਖੇਡ
ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਾਰਟ ਗੇਮ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਫੀਅਰ ਆਫ਼ ਮਿਸਿੰਗ ਆਊਟ’ (FOMO) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ “ਆਫਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਰਾਤ 12 ਵਜੇ ਤੱਕ” ਜਾਂ “ਫਲੈਸ਼ ਸੇਲ”, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਇੱਕ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਾ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਹੜਬੜਾਹਟ 'ਚ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਖਰੀਦਦਾਰੀ
ਆਨਲਾਈਨ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਐਪਸ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, 'ਸਟਾਕ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ 20 ਬਾਕੀ ਹਨ' ਜਾਂ '155 ਲੋਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।' ਇਹ ਅਸਲ 'ਚ ਇੱਕ ‘ਨਕਲੀ ਡਿਮਾਂਡ’ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਤੁਰੰਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ Buy Now ਬਟਨ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨ ‘ਡੋਪਾਮਾਈਨ’ ਦੀ ਐਂਟਰੀ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਮਹਿੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਸਸਤੇ 'ਚ ਖਰੀਦਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ‘ਡੋਪਾਮਾਈਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹਾਰਮੋਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਹਾਰਮੋਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਦੀ ਆਦਤ ਅਸਲ 'ਚ ਇਸੇ ਡੋਪਾਮਾਈਨ ਦੀ ਲਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਲ 'ਚ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਪੈਸੇ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਰਮ
ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੇਲ 'ਚ ਅਸੀਂ ਪੈਸੇ ‘ਖਰਚ’ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੈਸੇ ‘ਬਚਾ’ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮੰਨ ਲਓ 3000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਜੈਕੇਟ ਤੁਹਾਨੂੰ 1500 ਰੁਪਏ 'ਚ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ 1500 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋ ਗਏ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ 1500 ਰੁਪਏ ਬਚਾ ਲਏ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਜੈਕੇਟ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਜਾਲ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ?
ਇਸ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਟ੍ਰੈਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੇਲ 'ਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦਿਖੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਟ 'ਚ ਪਾ ਦਿਓ, ਪਰ ਪੇਮੈਂਟ ਨਾ ਕਰੋ। ਖੁਦ ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਓ। ਅਕਸਰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਨੂੰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋੜ ਸੀ ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੇਲ ਦਾ ਅਸਰ ਸੀ।