ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਬਣੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਧਾਰ

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਦੌੜ ’ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਤਰੱਕੀ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦੌੜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਕ, ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੈ।

ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹੈ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ, ਇੱਜ਼ਤ ਜਾਂ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾਲਚ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਫਲਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ’ਚ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਹੱਕ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੱਧ ਨਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਘਟੀਆ ਜਾਂ ਮਿਲਾਵਟੀ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ’ਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਲਈ ਲਾਈਨ ਤੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਗਣ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਖੋਹਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ’ਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਹ ਸਬਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸੱਚੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖੀਏ ਅਤੇ ਸਹੀ-ਗ਼ਲਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਧੇਗਾ।

ਆਖ਼ਰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੋਚ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਖਾਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾ ਬਣੇ। ਜੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਧੇਗਾ।