ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੌੜ 'ਚ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਹ ਰਹੇ ਮਾਪੇ? ਪੇਰੈਂਟਿੰਗ ਕੋਚ ਨੇ ਸਮਝਾਈ ਅਹਿਮ ਗੱਲ

ਅੰਬਿਕਾ ਅਗਰਵਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕਸ਼ਤ ਸਿਰਫ਼ ਐਬੈਕਸ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਵੇ। ਕੋਡਿੰਗ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਈ ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸ਼ਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਫਟ ਸਕਿੱਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਕਿੱਲ ਵੀ ਸਿੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। 11 ਸਾਲ ਦਾ ਅਕਸ਼ਤ ਟੇਬਲ ਮੈਨਰਜ਼ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਅਕਸ਼ਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ-ਬੈਠਣ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਲੀਕੇ ਸਿੱਖ ਜਾਵੇਗਾ।

ਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੋਬੋਟਿਕਸ, ਤੈਰਾਕੀ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਘੱਟ ਸਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ-ਬੈਠਣ ਦਾ ਇਹ 'ਸਲੀਕਾ' ਵੀ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਤੈਅਸ਼ੁਦਾ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਕੂਲ, ਫਿਰ ਟਿਊਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਭਰ ਇੰਨਾ ਰੁੱਝਿਆ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਤਣਾਅ ਕਿਉਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ!

ਕਿਤੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਨਾ ਬਿਖਰ ਜਾਵੇ

ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ 8-10 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੀਈਓ ਦੇ ਸ਼ਡਿਊਲ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਹਿਸਾਬ, ਹਰ ਘੰਟੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਟੀਚਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ—'ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣਾ ਹੈ!'

ਪਰ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਝੇਵੇਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉਮੀਦਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ

ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦਾਂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਕੀ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ 'ਪਰਫੈਕਟ ਭਵਿੱਖ' ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ 'ਅੱਜ' ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਹ ਰਹੇ?

ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਉਸੇ 'ਬਰਨਆਊਟ' ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ 30-35 ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੋਣ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗੀ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚੇ 'ਤੇ ਓਨਾ ਹੀ ਦਬਾਅ ਪਾਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੋ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ

- ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾ ਹੋਣਾ, ਚੀਕਣਾ ਜਾਂ ਹਰ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨਾ। ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਹਰ ਨਵੀਂ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਵੇ।

- ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ 'ਸੋਮੈਟਿਕ ਸਿੰਪਟਮਜ਼' ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਰਿਪੋਰਟ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਰ ਜਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ।

- ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਉੱਠਣਾ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦਿਆਂ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ।

- ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਰ ਘਰ ਕਰ ਜਾਣਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਹ ਹਾਰਨ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਹੀ ਘਬਰਾਉਣ ਲੱਗੇ। 'ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਫੈਕਟ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲੱਗੇ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਕੂਨ

- ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਬ੍ਰੇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1-2 ਘੰਟੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇ।

- ਜੇਕਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤੋਂ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਘਟਾ ਦਿਓ।

- ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਕਿ ਸਟ੍ਰਕਚਰਡ ਕੋਚਿੰਗ (ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਕੋਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ 'ਫ੍ਰੀ-ਪਲੇ' (ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ-ਭੱਜਦਾ ਅਤੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ-ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਚਿੰਗ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾ ਸਮਝੋ।

- ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਾ ਆਇਆ? ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਓ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

- ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਜ ਨਾ ਖੋਹੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਹੱਸਦਾ-ਖੇਡਦਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਬਚਪਨ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।