- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੋਬਾਈਲ ਲਾਕ ਤੱਕ... ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਸੀ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਖੋਜ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ (ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜ਼ਰੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੀ?
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Sun, 14 Jun 2026 03:37 PM (IST)
Updated Date: Sun, 14 Jun 2026 03:39 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ (ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜ਼ਰੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੀ?
ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੇਨਰੀ ਫਾਲਡਸ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।
13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ
ਹੇਨਰੀ ਫਾਲਡਸ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1843 ਨੂੰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਬੀਥ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਸੀ ਪਰ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਗਲਾਸਗੋ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੇਨਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਟ੍ਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਹੇਨਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ, ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਂਡਰਸਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਤੱਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਨਰੀ ਫਾਲਡਸ 'ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ' ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਸਾਲ 1871 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਾਪਾਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਸੁਕੀਜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਜ਼ਾ ਅਤੇ ਰੇਬੀਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ
1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹੇਨਰੀ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਆਰਕੀਓਲੋਜਿਸਟ) ਐਡਵਰਡ ਸਿਲਵੈਸਟਰ ਮੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਓਮੋਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇੱਕ ਖੁਦਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ 'ਤੇ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਖੇ। ਬਸ, ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਕੀ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਇਸ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ।
ਜਦੋਂ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਨਾਲ ਬਚਾਈ ਇੱਕ ਬੇਕਸੂਰ ਦੀ ਜਾਨ
ਹੇਨਰੀ ਫਾਲਡਸ ਦੀ ਇਸ ਖੋਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਟੋਕੀਓ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਹੋਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਪਰ ਫਾਲਡਸ ਨੇ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਕਸੂਰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਚੋਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਸਾਲ 1880 ਵਿੱਚ ਹੇਨਰੀ ਨੇ 'ਨੇਚਰ ਜਰਨਲ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਹ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕਿੰਨੇ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 24 ਮਾਰਚ 1930 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਅੱਜ ਵੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।