ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ! ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਚ ਖਿੜਿਆ ਦੁਰਲੱਭ ਫੁੱਲ, ਭਾਰਤ 'ਚ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਪੌਦੇ ਬਾਕੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜ ਇੰਜ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰੁੱਖ-ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਵੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਦੁਰਲੱਭ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪੌਦਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਦੀ ਇਹ ਖੋਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਜੈਵ-ਵਿਵਿਧਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਦੁਰਲੱਭ ਪੌਦਾ

ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਗੋ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਚੁਨਾ ਘਾਟੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਰੀਬ 3600 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 158 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ 'ਸਾਇਨੈਂਥਸ ਹੂਕੇਰੀ' (Cyananthus hookeri) ਨਾਮ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪੌਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਪੌਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸਾਲ 1867 ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸਫ਼ ਡਾਲਟਨ ਹੂਕਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਕੈਂਪਾਨੁਲੇਸੀ ਫੈਮਿਲੀ ਨਾਲ ਹੈ ਸਬੰਧ

ਸਾਇਨੈਂਥਸ ਹੂਕੇਰੀ, ਕੈਂਪਾਨੁਲੇਸੀ ਯਾਨੀ ਬੈੱਲਫਲਾਵਰ ਫੈਮਿਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜਿਹਾ ਪੌਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। 'ਸਾਇਨੈਂਥਸ ਹੂਕੇਰੀ' ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਘੰਟੀ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

'ਸਾਇਨੈਂਥਸ ਹੂਕੇਰੀ' ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਸ ਹੈ?

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਵਿਕਸਿਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇਸ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 'ਸਾਇਨੈਂਥਸ ਹੂਕੇਰੀ' ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਓਰਿਕਸ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਵਿਕਸਿਤ ਪੌਦੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ IUCN ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਯਾਨੀ ਐਂਡੇਂਜਰਡ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਮਿਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।