ਵਿਅੰਗ : ਤੁੱਕਬਾਜ਼ ਕਲਮਘੜੀਸ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਨਾਲ ਸੁਪਨਈ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਸੁਪਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਈ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਜਾਗਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਅਹੁੜੇ ਹੋਣ। ਤੇ ਫੇਰ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਖ਼ਿਆਲ ਅੱਧ-ਸਚੇਤ ਮਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਪਰ ਮਨ ਦੇ ‘ਹਨੇਰ ਕਮਰੇ’ ਦੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਹ ਖ਼ਿਆਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਖ਼ੈਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ‘ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ’ ਏ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਾਤਰ ਘੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਗਾਣੇ-ਗੂਣੇ ਲਿਖਦੈ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ ਕਰਦੈ। ਇਹ ‘ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ’ ਕੌਣ ਏ? ਤੇ ਏਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ? ਵਗੈਰਾ-ਵਗੈਰਾ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਲਿਖਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਬੇਲੀਓ, ਸੁਪਨਾ ਇਉਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰਿਆ ਕਿ ਕਲਾ ਦੀ ਮੰਡੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਕਲਮਘੜੀਸ (ਤੁੱਕਬਾਜ਼) ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਸਗੋਂ ਵਾਹਵਾ ਵਧਾਅ -ਚੜ੍ਹਾਅ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਦਾ ਕਹਿਣ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲਓ। ਮਿਲ ਕੇ ਨਜ਼ਾਰਾ ਆਊਗਾ..!’ ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ?’ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਇਹ ਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗੂ’। ਆਖ਼ਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਸਾਂਝੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਸਾਡਾ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤੁੱਕਬਾਜ਼ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆ ਗਿਆ ਕਿ "ਪਾਜ਼ੀ... ਮੈਂ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਬੋਲਦੈ... ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਚਿਰਾਂ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਸਕਦਾ..? ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਪਰ ਉਹ ’ਚਾਣਚੱਕ ਘਰੇ ਆ ਵੜਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਕੈਂਪਰ ਵੈਨ ਵਿਚ ਘਰ ਪੁੱਜਾ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਰਗੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ‘ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਰਿਕਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ’ ਹੇਠਾਂ ਉੱਘੜਵੇਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ— ‘ਹਿੱਟ ਗੀਤ, ਵਾਇਰਲ ਰੀਲਾਂ, ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਗਮ, ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੋਅ, ਇੰਟਰਵਿਊ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪੋਸਟਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ’।

ਜ਼ੁਲਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖਾਜ ਨੂੰ ‘ਖ਼ਾਜ਼’ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਥਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਜੀ ਆਇਆ ਨੂੰ ਦੀ ਬਜਾਏ ‘ਜੀ ਆਈਆਂ ਨੂ’ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦੈ! ਖ਼ੈਰ ਤੁਸੀਂ-ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ..! ਅਸੀਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਦੇ ਰੰਗ-ਢੰਗ ਤੇ ਮੜ੍ਹੰਗਾ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮਸਾਂ ਆਪਣਾ ਹਾਸਾ ਰੋਕ ਸਕੇ।

ਕੈਂਪਰ ਵੈਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੜੇ ਤਾਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਖਾਜ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲ ਪੁਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਟਰਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੀਜੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੋਸਟਰ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਜ਼ ਪਿੱਛੇ ਅਨੋਖੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਜ ਦਾ ਵਸੁੂਲੀ-ਕਾਮਾ ਜਾਂ ਪੀ.ਏ. ਹੋਵੇ।

ਅਸੀਂ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੀਕ ਪੁੱਜ ਗਏ ਹੋ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਆਓ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤਾਂ ਕੈਂਪਰ ਵੈਨ ਵਿਚ ਕਰੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡਾ ‘ਗ਼ਰੀਬਖ਼ਾਨਾ’ ਵੀ ਦੇਖ ਲਾਂਗੇ..! ਅਸੀਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਏ, ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਦਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਏ ਤਾਂ ਤਮੀਜ਼ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ‘ਗ਼ਰੀਬਖ਼ਾਨਾ’ ਕਹੀਦੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ‘ਦੌਲਤਖ਼ਾਨਾ’... ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਖਾਜ ਨੇ ਵਰਤਾਰਾ ਹੀ ਉਲਟਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਆਉਂਦੇ ਸਾਰ ਸਾਡੇ ਵਸੇਬਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ‘ਗ਼ਰੀਬਖ਼ਾਨਾ’ ਆਖ ਦਿੱਤਾ..!

ਅਸੀਂ ਉਹਦੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ ਵੈਨ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਹੀ ਲੱਗੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—"ਅਖੇ, ਦੱਸੋ... ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੈਲਫ਼ੀ ਲਓਗੇ ਜਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰੋਗੇ?"

ਅਸੀਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲ ਤਾਂ ਲਈਏ।" ਖਾਜ ਨੇ ਖਿੱਝ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ— ‘ਮਿਲਣਾ-ਗਿਲਣਾ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਜਾਊ... ਪਰ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ‘ਕੈਂਪਰ’ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਲਫ਼ੀ ਲਈ ਤੇ ਫੇਰ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਸਕਿਆ’।

ਸਵਾਲ : ਖਾਜ, ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿਤੁਕਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਕਲਮਘੜੀਸੀ ਦੀ ਚੇਟਕ ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਗੀ ਸੀ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਟੱਬਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜੀਅ, ਕੱਚਘਰੜ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੰਮ ’ਚ ਪਿਆ ਸੀ?

ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ : (ਰੋਂਦੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਅਜੀਬ ਹਾਸਾ ਹੱਸਦਿਆਂ) ਓ ਪਾਜ਼ੀ (ਭਾਅਜੀ ਨਹੀਂ) … ਹਾਂਜੀ ਹਾਂਜੀ… ਸਾਡੇ ਦੂਰੋਂ-ਪਾਰੋਂ ਲੱਗਦੇ ਚਾਚਾਜੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉਸਤਾਦ ਜਨਾਬ ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਵੱਡੇ ਮਛੂਰ ਬੰਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ‘ਲਿਖਣਾ-ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੱਲ ਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਤੁੱਕ ਜੋੜਨੀ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ।" ਬੱਸ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁੱਕਾਂ ਜੋੜਦੇ-ਜੋੜਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। (ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਫਜ਼ ਨੂੰ ਮਛੂਰ ਕਹਿ ਗਿਆ ਸੀ..!)

ਸਵਾਲ : ਖਾਜ ਸਾਬ੍ਹ, ਬੜਾ ਈ ਅਨੋਖਾ ਨਾਂ ਏ- "ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ! ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ?

ਖਾਜ : ਦੇਖੋ ਪਾਜ਼ੀ, ਇਹ ਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਣਾ ਸੀ! ਇਹ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਰਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਾ ਕਿੱਸਾ ਇੰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਅਸੀਂ ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬੜਾ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਸਾਨੁੂੰ ਖੁਰਕ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਲਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਤੇ ਖਾਜੂ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਕੂਲ ਗਏ ਤਾਂ ਮਾਸਟਰਨੀ ਅੰਟੀ ਕਹਿੰਦੀ, ‘...ਹੈਂਅ-ਹੈਂਅ ਭਲਾ ਖਾਜੂ ਕੀ ਨਾਂ ਹੋਇਆ!’ ਉਹਨੇ ਖਾਜਵੀਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਸੋਚਿਆ, ਚੱਲੋ ਬਿਹਤਰੀ ਹੋ ਗਈ...।

ਸਵਾਲ : ਫਿਰ ‘ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ’ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?

ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ : ਦੇਖੋ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੁਕ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਆਦਤਨ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡਾ ਖੁਰਕੀ ਜਾਵਾਂ। ਲੋਕ ਤੁੱਕ ਘੱਟ ਸੁਣਦੇ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਰਕਦੇ ਨੂੰ ਵੱਧ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਉਸਤਾਦ ਜਨਾਬ ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ‘ਖਾਜਿਆ… ਜੇ ਇਵੇਂ ਹੀ ਖੁਰਕਦਾ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਖਾਜ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ।’ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ‘ਉਸਤਾਦ ਜੀ! ਫੇਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?’ ਕਹਿੰਦੇ, ‘ਜਦੋਂ ਆਦਤ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਹੀ ਨਿੱਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਲਈਦੈ।’ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਮਤਲਬ?’ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਹੁਣ ਤੋਂ ਤੂੰ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ' ਵਜੋਂ ਇਸ ਜੱਗ ’ਤੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟੇਗਾ। ਲੋਕ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਸਿਆ ਕਰਨਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੁਣਨਗੇ’। ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖੀ ਸੀ—

"ਪੁੱਤ, ਕਲਾ ਦੀ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਨਾਮ ਅਜੀਬ ਓ ਗ਼ਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਏ।"

... ਤੇ ਪਾਜ਼ੀ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਾਮ ਅਪਣਾਅ ਲਿਆ।

ਸਵਾਲ : ਕਿਤੇ ਏਦਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਖਾਜ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖੁਰਕ-ਖਾਧੇ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਚੱਕ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ? ਜਾਂ ਫੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਵੀ ਪੱਕੀ ਤੇ ਇਹ ਨਾਂ ਵੀ ਰੱਖ ਦੇਈਏ, ਏਦਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?

ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ : (ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ) ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਨਈ ਪਾਜ਼ੀ। ਸਾਡੇ ਉਸਤਾਦ ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਫੰਡਾ ਆ—"ਟੈਨਸ਼ਨ ਲੈਣੀ ਨਹੀਂ... ਦੇਣੀ ਆ!" ਅਸੀਂ ਬਾਹਲਾ ਸੋਚਦੇ ਵੀ ਨਈ। ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਏ? ‘ਪੈਸਾ ਆਵੇ, ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਖੂਹ ਵਿਚ ਜਾਵੇ..!, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਗੁੱਝਾ ਮਕਸਦ ਐ।

ਸਵਾਲ : ਉਸਤਾਦ ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਤੁਕਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਦੇ ਨੇ? ਲਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਘਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਕਿ ਨਹੀਂ?

ਖਾਜ : ਹਾਂਜੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਮਤਲਬ ਝਟਕਈ ਨੇ! ਸਾਡੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੱਕੜ ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਵੱਢਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੋਖਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਐ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਨਾ ਆਵੇ, ਓਦੋਂ ਗਾਣੇ ਲਿਖਦੇ ਨੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਵੇਲੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੱਕਰਾ ਫੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੀਤ ਦਾ ਅੰਤਰਾ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਓਥੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਏ।

ਸਵਾਲ : ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਦੇ ਗਾਣੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗਵੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਗਾਏ ਨੇ?

ਖਾਜ : ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗੋਨੀ ਡੀ, ਨਿਰਵੈਲ ਵੈਲੀ, ਮਿੰਟਾ ਮੋਹਾਲੀਵਾਲਾ, ਚਿੰਕਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੀਆ, ਬਿਟੇਸ਼ਵਰ ਬਿੱਟੂ ਤੇ ਇਹੋ-ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਗਾਏ ਨੇ।

ਸਵਾਲ : ਤੇਰਾ ਇਕ ਗਾਣਾ ਏ ਤੇ ਉਹਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਬੜਾ ਭੱਦਾ ਏ, ਅਖੇ ‘‘ਜੀਹਨੇ ਪੈਂਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਫੜ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਭਾਬੀਏ, ਤੇਰਾ ਓਹ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕੰਤ ਸਾਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਭਾਬੀਏ..!’ ਸੋਚ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਏ। ਕੀ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਇਹੋ-ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਆਖ ਸਕਦੀ ਏ?

ਖਾਜ : (ਖਚਰਾ ਹਾਸਾ ਹੱਸਦਿਆਂ...) ਪਾਜ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ..ਜੜ੍ਹ ਫੜ ਲਈ..ਜੜ੍ਹ... ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕੀਂ ਦਾਰੂ ਦੇ ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਪੈੱਗ ਡੱਫ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਗੱਲੋਂ ਹੱਸਦੇ ਨੇ, ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਗਾਣੇ ਦਾ ਮਤਲਬ-ਸ਼ਤਲਬ ਕੱਢਦੇ ਨੇ! ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਡੀਜੇ ਦੀ ਬੀਟ ਫੜਦੇ ਨੇ, ਜਿੱਦਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡੈੱਕ ਉੱਤੇ ਕਈ ਜਣੇ ਖੌਰੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ... ਤੇ ਜੇ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਲੋਕ ਮਤਲਬ ਹੀ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੱਧੇ ਗਾਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ। ਸਾਡੇ ਕੀ ਕਈਆਂ ਲਿਖੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਗਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਰੁਕ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨੈਰੇਟਿਵ ਹੀ ਇਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਰਾ ਨੱਚਦੇ, ਟੱਪਦੇ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ... ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਲਿਖਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਵੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੁਲੇਖ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਕੌਣ ਐ? ਉਸਤਾਦ ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਦੱਸਦੈ ਕਿ ਲੋਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂਜੀਵੀ ਸਮਝਦੇ ਨੇ ਤੇ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨਾ-ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਮੰਨਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਲਿਖਾਰੀ ਏ ਦੀਦਾਵਰ, ਉਹਨੇ ਕੱਚਘਰੜ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਪਿਆ..!

ਸਵਾਲ : ਕਦੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੱਜ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਿੱਖ ਲਵਾਂ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਖਰਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਰੱਖਾ?

ਖਾਜ : ਨਈ ਜੀ। ਗੰਭੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੁ ਸੰਜੀਦਾ ਬੰਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਸਾਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਹੈਂਡਲਾਂ ਉੱਤੇ ਛਲਾਰੂ ਕਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਵਿਊ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਸੁਣੋ ਉਸਤਾਦ ਹੈਪੀ ਉਦਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੇਸੁਰੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਨ 'ਤੇ ਵੀ ਨੋਟ ਵਰ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਰਾਗ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਇਸ ਜੱਗ ਉੱਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਏ ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਐ।

ਸਵਾਲ : ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹੈ, ਸੱਚੀਂ ਦੱਸੀਂ? ਕੋਈ ਲੁਕਾਅ ਨਾ ਰੱਖੀ?

ਖਾਜ : (ਆਵਾਜ਼ ਰਤਾ ਮੱਠੀ ਕਰਦਿਆਂ...) ਇਹੋ-ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੌਲੀ ਕਰਿਆ ਕਰੋ। ਸਾਡਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਏ ਕਾਕਾ, ਉਹਦਾ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਨਾਂ ਹੈ ‘ਪੋ-ਪੋ-ਪੋਮੀਪ੍ਰੀਤ’। ਉਹਦਾ ਪਿਓ ਇਕ ਰਸਾਲਾ ਛਾਪਦੈ ‘ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਟਾਈਮਜ਼’। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ ਮੁੰਡਾ ਪੈਸੇ ਖ਼ਰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਬੈਂਜੋ ਫੜਾ ਕੇ "ਉੱਭਰਦਾ ਗਾਇਕ ਫਲਾਣਾ ਜਾਂ ਕਮਾਲ ਦਾ ਬੈਂਜੋ ਮਾਸਟਰ ਫਲਾਣਾ" ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਆਂ। ਫੇਰ ਫੋਟੋ, ਇੰਟਰਵਿਊ, ਖ਼ਬਰੀ ਕਾਤਰਾਂ... ਤੇ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਠੱਗ ਏਜੰਟ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੋ, ਹੋ ਸਕਦੈ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ੀ ਕਦੇ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਦੱਬੇ ਮੁਰਦੇ ਕਾਹਨੂੰ ਪੱਟਦੇ ਓ ਬਾਦਸ਼ਾਹੋ, ਰਹਿਣ ਦਿਓ..!

ਸਵਾਲ : ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਖਾਜ ਨੂੰ ਖੱਖੇ ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਜੱਜੇ ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਪਾ ਕੇ ‘ਖ਼ਾਜ਼’ ਕਿਉਂ ਲਿਖਿਆ ਏ?

ਖਾਜ : ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਈ ਪਤਾ ਮੈਨੂੰ, ਟੱਚਵੁੱਡ... ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਹੀ ਲਿਖਿਆ ਐ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੈਦ ਭੁਲੇਖੈ, ਇਹ ਇਵੇਂ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦੈ! ਬਾਹਲੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਨਾ ਬਣੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੁੱਧੂਜੀਵੀ ਸਮਝੇ ਜਾਓਗੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਸਵਾਲ : ਖਾਜੂ, ਤੇਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਵਿਚ ਦਾਰੂ-ਸ਼ਾਰੂ ਪੀਣ ਦਾ ਤੇ ਫੁਕਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਏ, ਉਸ ਭੈੜੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ’ਤੇ ਕਦੇ ਮਲਾਲ ਹੋਇਆ?

ਖਾਜ : ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗੀਤ ਸੀ!

ਮੁੜਵਾਂ ਸਵਾਲ : ਉਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ, ‘‘...ਭਾਵੇਂ ਦਾਰੂ ਨਿੱਤ ਡੱਫਦੇ ਹਾਂ, ਯਾਰ ਚਾਂਗਰਾ ਵੀ ਮਾਰਦੇ ਆਂ, ਅਸੀਂ ਆਥਣ ਕੋਈ ਨਾ ਖੁੰਝਾਈ ਨਖਰੋ! ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਕਲਿਹਣੀ ਘੜੀ ...ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਆਈ ਨਖਰੋ ..ਪੱਲੇ ਪੈ ਗਿਆ ਰੋਗ ਬਿਰਹਾ ਦਾ, ਪਰ ਲੰਡਰ ਮੰਡੀਰ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਖਰੋ..! ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਕਵਾਸ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਕੀ ਸੁਆਰਿਆ ਈ? ਭੋਰਾ ਸੰਗ ਆਈ ਕਦੇ ਕਿ ਨਹੀਂ।

ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ : ਓਏ ਭੋਲਿਓ.. ਓਸੇ ਗਾਣੇ ਕਰ ਕੇ ਈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੈਂਪਰ ਵੈਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਣ ਜੋਗੇ ਹੋਏ ਆ..! ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ, ਮੌਜਾਂ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ... ਦੇਖੋ ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਦਰਜਨ ਕੁ ਚੇਲੇ ਸਾਂ, ਭਾਵ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਪਰ ਹੁਣ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਹੀ ਤੁਰਿਆ-ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਲੱਭਿਆ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਹੁੰਦੇ, ਅੱਜ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ, ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਹੋਈ ਪਈ ਐ। ਲੋਕ, ਇਹੋ ਕੁਝ ਭਾਲਦੇ ਨੇ।

ਸਵਾਲ : ਉਹ ਕਲਮਘੜੀਸ ਕਾਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਗੁਮਨਾਮ ਨੇ, ਭਲਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਚੇਤੇ ਐ ਕਿਸੇ ਦਾ?

ਖਾਜ : ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਚੇਤੇ ਨਈ, ਕੁਝਨਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਨੇ, ਉਹ ਸਨ : ਜਿਵੇਂ- ਮੱਖਣ ਡੇਅਰੀਵਾਲਾ, ਬਾਂਸਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਂਸਲ, ਟਪਿੰਦਰ ਟੱਪੂ, ਐਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਐਬੀ, ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਦੁਖੀਆ, ਜੰਗਜੀਤ ਫੱਟੜ ਤੇ ਲੱਲੂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ।... ਇਹੋ ਜਿਹੇ ‘ਭਲੇ ਜਿਹੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ’ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਲਮਘੜੀਸ ਕਾਕੇ ਸੀਗੇ..!

ਸਵਾਲ : ਖਾਜ ਵੀਰੇ, ਜੇ ਕਲਮਘੜੀਸ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ?

ਜਵਾਬ : ਦੇਖੋ, ਲੁਕਾਅ ਕੋਈ ਨ੍ਹੀ, ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੁਗਾੜੀ ਈ ਸੀ, ਏਧਰ ਕਲਮ ਨਾ ਘੜੀਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜ਼ਰੂੁਰ ਹੁੰਦਾ। ਚੱਲੋ ਛੱਡੋ... ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣੀਆਂ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ‘ਗ਼ਰੀਬਖ਼ਾਨਾ’ ਦਿਖਾਓ, ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਚਾਹ-ਸ਼ਾਅ ਪੀਨੇ ਆ..! ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਖਹਿੜੇ ਪਿਆ ਖਾਜ ਬਦਨਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ-ਤੁਰਦਾ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਡੇ ‘ਦੌਲਤਖ਼ਾਨੇ’ ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਬੜੇ ਹੱਕ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਦਤਨ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡਾ ਖੁਰਕੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦਾ ਐ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਉਹਦੇ-ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ... ਤੇ ਖਾਜੂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਐ, ਦੋਸਤੋ! ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਏ, ਜਦੋਂ ਫੇਰ ਕਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਦਬੱਲਾਂਗੇ, ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਤੇ ਲੋਚਦੇ ਹੋ...!

ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਵਾਹਦ,

ਸੰਪਰਕ : 6284336773