ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਉਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੁੱਟੂ ਦਾ ਆਟਾ? ਪਰ ਅਨਾਜ 'ਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਸਿਹਤ ਲਾਭ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਨਰਾਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟੂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਕਵਾਨ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਟੂ ਦਾ ਆਟਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਆਟਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ? ਆਓ, ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕੁੱਟੂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

ਕੁੱਟੂ ਦਾ ਆਟਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?

ਕੁੱਟੂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Buckwheat ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 4,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਸਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਟੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ ਦੇ ਯੁਨਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ।

ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟੂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 6,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਬੂਤ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉੱਥੋਂ ਇਹ ਜਪਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਇਸ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਕੁੱਟੂ ਆਮ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਟੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਟਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇਸ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ?

ਕੁੱਟੂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਆਟਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਣਕ ਜਾਂ ਝੋਨੇ ਵਰਗੇ ਅਨਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਟੂ ‘ਫੈਗੋਪਾਇਰਮ ਐਸਕੁਲੈਂਟਮ’ (Fagopyrum esculentum) ਨਾਮਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ ’ਤੇ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸਿਊਡੋਸੀਰੀਅਲ’ (Pseudo-cereal) ਯਾਨੀ ਆਭਾਸੀ ਅਨਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਨਾਜ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਅਨਾਜ ਵਰਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਕੁੱਟੂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਕੁੱਟੂ

ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਗੁਣ ਹਨ। ਕੁੱਟੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਆਟਾ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1. ਗਲੂਟਨ-ਮੁਕਤ ਆਪਸ਼ਨ

ਕੁੱਟੂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਲੂਟਨ-ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਆਪਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੂਟਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਲੂਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਟੇ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਲੇਬਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

2. ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ

ਕੁੱਟੂ ਦੇ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਫੋਲੇਟ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ ਸਮੂਹ, ਆਇਰਨ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਜ਼ਿੰਕ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਵਰਗੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

3. ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ

ਕੁੱਟੂ ਵਿੱਚ ਰੂਟਿਨ (Rutin) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫਾਈਟੋਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਜਾਂ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕੁੱਟੂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

4. ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ

ਕੁੱਟੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।