ਅੰਬ, ਸੰਤਰਾ, ਅਨਾਰ ਤੇ ਤਰਬੂਜ... ਕੁਝ ਫਲਾਂ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸੈਂਕੜੇ ਬੀਜ, ਤਾਂ ਕੁਝ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ! ਆਖ਼ਰ ਕੀ ਹੈ ਵਜ੍ਹਾ?

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਬੂਜ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹਰ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਢੇਰਾਂ ਬੀਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅੰਬ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਗੁਠਲੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਫਲ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਗਿਆਨ ਛਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਓ ਇਸਨੂੰ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ

ਹਰ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੌਦਾ ਬਣਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਬਚੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਦਿਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ ਹਨ:

ਜਿਹੜੇ ਪੌਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੀਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੋਖਮ ਘੱਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਰਬੂਜ ਦਾ ਪੌਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਪੌਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਬੀਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੀਜ ਖ਼ਰਾਬ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਉੱਗਣ ਲਈ ਸਹੀ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਵੇ।

ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਅੰਬ ਦਾ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਬੀਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਠਲੀ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੀਜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਮੋਟਾ, ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਇੰਨਾ ਪੋਸ਼ਣ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਪੌਦਾ ਉੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਫੁੱਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ

ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੌਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਾਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਇੱਕ ਬੀਜ ਜਾਂ ਕਰਨਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਨਸਾਨੀ ਦਖ਼ਲ ਅਤੇ 'ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ' ਵਾਲੇ ਫਲ

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਅੰਗੂਰ, ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਤਰਬੂਜ ਖ਼ੂਬ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ 'ਪਲਾਂਟ ਸਾਇੰਸ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਫਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਫਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਗੱਲਾਂ:

ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਦੇ ਬੀਜ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਦਾ ਫਲ ਆਪਣੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਛਿਲਕੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਜੋ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦਾਣੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬੀਜ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਅਨਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੈਂਕੜੇ ਬੀਜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਮਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਬੀਜ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਸਦਾਰ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।