ਸੋਨਾ ਲੈਣ ਗਏ ਸਨ, ਆਲੂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤੇ! 8000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ’ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਹ ਸਬਜ਼ੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਅੱਜ ਆਲੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈ ਆਲੂ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਲੂ ਨੂੰ ‘ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ? ਆਓ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਲੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਆਲੂ

ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਲੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ Potato ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਬਦ ‘Patata’ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਆਲੂ ਨੂੰ ‘Potato’ ਨਾਮ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਾਇਨੋ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ‘Batata’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ‘Papa’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ‘Potato’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਆਲੂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?

ਜੇਬ ਲਈ ਕਿਫਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਕਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤੀ ਲਗਭਗ 8000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 5000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੇਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੰਕਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਆਲੂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਆਲੂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਜੋੜਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਆਲੂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਇਤਿਹਾਸ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਪੇਨੀ ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਰੂ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੋਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਆਲੂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਸਪੇਨੀ ਲੋਕ ਆਲੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਜੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋੜ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਲੂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਸੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਕਰਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।

ਆਲੂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ‘ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ’

ਜਦੋਂ ਸਪੇਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਲੂ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਜੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਲੂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। 1570–80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਟਲੀ, ਫਰਾਂਸ, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਆਲੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅੱਜ ਇਹੀ ਆਲੂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।