‘ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ’ – ਕੀ ਇਹ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਤੀਤ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ?

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਇਕੱਲੇ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? 'ਹਾਈਪਰ-ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ' (Hyper-independence) ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ, ਉੱਪਰੋਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਦਤ ਆਖਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਆਓ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾਕਟਰ ਲਲਿਤਾ ਸੁਗਲਾਨੀ ਦੀ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਕਿਉਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?

ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਰ ਕੰਮ ਇਕੱਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਸੀ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਮਿਲੀ। ਅਜਿਹੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਦ ਹੀ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਤਾਕਤ ਜਦੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇ

ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਜਾਚ (Life skill) ਹੈ, ਪਰ ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਤਾਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕੱਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, "ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ" ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਬ ਕਿਵੇਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਹੱਦ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਕਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਚਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਗੌਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਦਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ?

ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੀ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ

ਹਾਈਪਰ-ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਸ ਸਮਝਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਤਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।