ਸਰੀਰ 'ਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਧਮਾਕਾ: ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਨੇ ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, (ਪੀਟੀਆਈ) : ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਣ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਣ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ, ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਅਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਜੀਨ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤ ਤੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

‘ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਇਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟ ਨੈਕਸਸ’ ਜਰਨਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਜੋਖ਼ਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਫਰੇਮਵਰਕ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ

ਚੀਨ ਦੀ ਜਿਆਂਗਸ਼ੀ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਜਿੰਗਲਿਆੰਗ ਸ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਮੌਜੂਦ ਕਣਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਬਨਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ, ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥ ਜੰਮ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਸ ਇਫੈਕਟ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਜੰਮਿਆ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੈਸਟਰੋਇੰਟੈਸਟਾਈਨਲ ਟ੍ਰੈਕਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੈਨੋ-ਪਲਾਸਟਿਕ ਜੈਵਿਕ ਝਿੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਪਨਪਦੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵ

ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਬਣਦੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਲਾਸਟਿਸਫੀਅਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਬਾਇਓਫਿਲਮ ਰੋਗਜਨਕਾਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਜੀਨ ਲਈ ਉੱਨਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਾਇਓਫਿਲਮ ਵਿਚ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੀਨ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਜੀਨ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ

ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਬਣਤਰ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਇਓਫਿਲਮ ਦਾ ਬਣਨਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਣਗੇ।

ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਵਾਹਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।