- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ! 50 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ 51.6% ਘਟਿਆ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਡਰਾ ਰਹੇ; ਜਾਣੋ ਕੀ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ
Study Reveals : ਸਾਲ 2018 'ਚ 13,486 ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕ ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਾਂ 'ਚ ਵੀ ਸਪਰਮ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ 'ਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਂਝਪਨ (Infertility) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Mon, 02 Nov 2026 10:47 AM (IST)
Updated Date: Mon, 02 Nov 2026 10:50 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ (ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ) 'ਚ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ (Fertility) 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮਰਦ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਹਾਂ, ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ?
ਸਾਲ 2023 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਕ ਵੱਡੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, 1973 ਤੋਂ 2018 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ 'ਚ 51.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਰੇਟ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਈਵੀਐੱਫ (IVF) ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਲ 2018 'ਚ 13,486 ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕ ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਾਂ 'ਚ ਵੀ ਸਪਰਮ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ 'ਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਂਝਪਨ (Infertility) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਖ਼ਰ ਕਿਉਂ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ?
ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਇਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ:
- ਖ਼ਰਾਬ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ: ਵਧਦਾ ਮੋਟਾਪਾ, ਜੰਕ ਫੂਡ, ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਨੀਂਦ ਸਪਰਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣ: ਹਵਾ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਥੈਲੇਟਸ ਜਾਂ ਬਿਸਫੇਨੋਲ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣ ਸਾਡੇ ਹਾਰਮੋਨਸ 'ਚ ਗੜਬੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦਾ ਮਾਹੌਲ: ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ (Testicles) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸਪਰਮ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਬਿਮਾਰੀਆਂ: ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਗੜਬੜ, ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ ਘਟਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਵਧਦੀ ਉਮਰ: ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਪਰਮ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਰਮ ਦੇ ਡੀਐੱਨਏ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਕੰਟਰੋਲ 'ਚ ਰੱਖੋ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਲਓ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਨੀਂਦ ਲਓ। ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖੋ।
ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ ਥੈਰੇਪੀ ਜਾਂ ਸਟੀਰੌਇਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਰੀਰ 'ਚ ਸਪਰਮ ਬਣਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਰਮੋਨਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਪਰਮ ਬਣਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ?
ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ 'ਸੀਮਨ ਐਨਾਲਿਸਿਸ' (Semen Analysis) ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰਭਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਹੀ, ਜੇਕਰ ਮਹਿਲਾ ਸਾਥੀ ਦੀ ਉਮਰ 35 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਂਚ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਰਵਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਜੋਖ਼ਮ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਯੂਰੋਲੋਜਿਸਟ ਜਾਂ ਐਂਡਰੋਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
(ਡਾ. ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਚਾਵਲਾ ਖੰਨਾ, ਮੈਕਸ ਮਲਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਪੰਚਸ਼ੀਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਈਵੀਐੱਫ ਅਤੇ ਰਿਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ।)