ਪੇਟ ਦਰਦ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ... ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣੋ ਕਿ ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ 'ਚ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਯੂਨੀਸੇਫ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬੁਲਿੰਗ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੁਲਿੰਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ। ਬੱਚੇ ਕਈ ਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤਾਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਬਾਰੇ।

ਬੁਲਿੰਗ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਜੇ ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਗੁੰਮਸੁੰਮ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਸਰੀਰਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ: ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਸਿਰਦਰਦ, ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਜੀਅ ਮਚਲਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ।

ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਜੇ ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਣ ਲੱਗੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ, ਰੋਜ਼ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੌਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਜੇ ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਸਵੇਰੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਏ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ-ਜੁਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲਿੰਗ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਜੇ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਰਤਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਈਬਰ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ: ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਕੱਪੜੇ ਫਟੇ ਹੋਏ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਮਾਨ ਗੁਆਚਣਾ ਜਾਂ ਟੁੱਟਣਾ ਵੀ ਬੁਲਿੰਗ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਬੁਲਿੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਪਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਓ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜੇ ਬੱਚਾ ਬੁਲਿੰਗ ਦੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਲਓ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ। ਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।