ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ 'ਸਕੂਲ ਬੁਲਿੰਗ' ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ? ਮਾਪੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਇਹ 7 ਸੰਕੇਤ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਸਕੂਲ ਬੁਲਿੰਗ (School Bullying) ਦਾ ਅਸਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲੀ (ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ) ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕੀ ਹੈ ਸਕੂਲ ਬੁਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ?

ਯੂਨੈਸਕੋ (UNESCO) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਕੂਲ ਬੁਲਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਨ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਣਚਾਹਿਆ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰੀਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਾਈਬਰ ਬੁਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਤਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਬੁਲਿੰਗ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤ

ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਬੋਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਜਾਗਰੂਕ ਮਾਪੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ 'ਤੇ ਗੌਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਸਰੀਰਕ ਸੰਕੇਤ: ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸੱਟ, ਖਰੋਂਚ ਜਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਣਾ।

ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ: ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੌਕਸ, ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਗੁੱਸਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਡਰਨਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਰਦਰਦ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦਰਦ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ।

ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਲਤਾ: ਅਚਾਨਕ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ।

ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ: ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣਾ।

ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ: ਕੱਪੜੇ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ।

ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਵਹਾਰ: ਫ਼ੋਨ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਦਿਖਣਾ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁਪਤ (Secretive) ਹੋਣਾ।

ਬੁਲਿੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?

ਬੁਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਓ: ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਸਮਝ ਜਾਣਗੇ ਕਿ ਬੁਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਸਕਣਗੇ।

ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੋ: ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛੋ।

ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਓ: ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧੇ।

ਆਨਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੋ: ਬੱਚਾ ਕਿਹੜੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।

ਖੁਦ ਮਿਸਾਲ ਬਣੋ: ਬੱਚੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਓ।

ਸਰੋਤ:

UNICEF

UNESCO