- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਕੀ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਇਕ ਖੁਰਾਕ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ? 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੋ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਯਾਨੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਜੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਲਸ ਪੋਲੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਸ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਓਰਲ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Wed, 21 Oct 2026 03:56 PM (IST)
Updated Date: Wed, 21 Oct 2026 04:46 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਪੋਲੀਓ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਦਾ-ਖੇਡਦਾ ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਅਧਰੰਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੋਲੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਰ 200 'ਚੋਂ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਸਾਹ ਲੈਣ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚੋਂ 5 ਤੋਂ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੂੰਦਾਂ ਜੀਵਨ ਰੱਖਿਅਕ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਹਨ।
5 ਸਾਲ ਤਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ?
ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਯਾਨੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਜੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਲਸ ਪੋਲੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਸ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਓਰਲ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪੋਲੀਓ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੂੰਦਾਂ?
ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਖਾਣੇ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਮਲ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ 'ਚ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ੂਨ ਰਾਹੀਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਤੰਤਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਓਰਲ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੋਲੀਓ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਮਿਊਕੋਜ਼ਲ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਇਰਸ ਵਿਰੁੱਧ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜ 'ਚ ਇਸ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ 'ਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੋਲੀਓ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੂੰਦਾਂ ਕਿਉਂ ਪਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਪੋਲੀਓ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ 'ਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਬੂੰਦਾਂ ਅਤੇ ਟੀਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਕਿਉਂ ਹਨ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹਨ। ਓਰਲ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ (OPV) ਅੰਤੜੀਆਂ 'ਚ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਕਰਨ 'ਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਟੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਨਐਕਟੀਵੇਟਿਡ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ (IPV) ਸਰੀਰ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈਕਸੀਨਾਂ ਲਗਵਾਉਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਪੋਲੀਓ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਕਿਉਂ?
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਮੁਕਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਨੀਆ 'ਚੋਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਓਰਲ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ 'ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਵੈਕਸੀਨ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪੋਲੀਓ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਰਾਕ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਵਾਓ। ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੁਟੀਨ ਟੀਕਾਕਰਨ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
ਡਾ. ਅਪਰਨਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕ ਇਨਫੈਕਸ਼ਸ ਡਿਜ਼ੀਜ਼, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ