- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਚਿੜਚਿੜੇ ਜਾਂ ਗੁਮਸੁਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਾਪਾ? ਐਕਸਪਰਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੁਭਾਅ
ਘਰ ਦੇ ਜਿਸ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਮਰ ਭਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਉਠਾਈ, ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਪਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Sat, 20 Jun 2026 03:47 PM (IST)
Updated Date: Sat, 20 Jun 2026 03:49 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਘਰ ਦੇ ਜਿਸ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਮਰ ਭਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਉਠਾਈ, ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਪਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵੱਧਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅਸਰ' ਜਾਂ 'ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬਦਲਾਅ' ਮੰਨ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪੋਸਟ-ਟਾਈਰਮੈਂਟ ਸਿੰਡਰੋਮ' (Post-Retirement Syndrome) ਜਾਂ ਇੱਕ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਪ੍ਰਾਬਲਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ, 21 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾ ਰਹੇ Father's Day 2026 ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਆਓ 'ਆਕਾਸ਼ ਹੈਲਥਕੇਅਰ' ਦੀ ਸਾਈਕਿਆਟ੍ਰਿਸਟ ਡਾ. ਪਵਿੱਤਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ 'ਪੀ.ਐੱਸ.ਆਰ.ਆਈ. ਹਸਪਤਾਲ' ਦੀ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ ਤੇ ਕਾਊਂਸਲਰ ਅਰਪਿਤਾ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਢਲਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ ਮਾਨਸਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।
ਆਖ਼ਰ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ?
ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਬਦਲਦੇ ਸੁਭਾਅ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨ ਲੁਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
1. ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰਦ ਲਈ ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਗਪਗ 30-35 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣਾ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਆਫ਼ਿਸ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੂਟੀਨ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਲੀਪਨ ਅਕਸਰ ਚਿੜਚਿੜੇਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
2. ਹੱਥੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਖੁੱਸਣ ਦਾ ਡਰ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਮਰ ਦੇ ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਕਮਾਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਾਪਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ 'ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ' ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘਰ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਪੱਖਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡਣਾ, ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਟੋਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਕਿਚਕਿਚ' ਸਮਝ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
3. ਖਾਲੀਪਨ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ
ਆਫ਼ਿਸ ਛੁੱਟਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਚਾਹ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਸੋਸ਼ਲ ਸਰਕਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੇਹਿਸਾਬ ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾਪਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਨਾ ਕਰ ਪਾਉਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
4. ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
ਵੱਧਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵੀ ਸਾਥ ਛੱਡਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੀ.ਪੀ., ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼, ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਜਾਂ ਦੇਖਣ-ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਬਦਲਾਅ
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਣ ਜਾਂ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਦਾ ਅਸਰ ਮੰਨ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ?
ਇਸ ਫਾਦਰਜ਼ ਡੇਅ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ 4 ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ:
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬੇਕਾਰ' ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ: ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ, ਵਿੱਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਵਾਓ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅੱਜ ਵੀ ਘਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨਮੋਲ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਟੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੌਕ , ਮਾਰਨਿੰਗ ਵਾਕ ਗਰੁੱਪ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੋ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦਿਲ 'ਤੇ ਨਾ ਲਓ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਪਲਟ ਕੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ ਅਤੇ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਚਾਰੀ 'ਤੇ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁਆਲਿਟੀ ਟਾਈਮ ਬਿਤਾਓ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਫ਼ਿਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਬੱਚਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝਿਜਕ ਨਾ ਕਰੋ।
ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਫਾਦਰਜ਼ ਡੇਅ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ 'ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਲੜਾਈ' ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਕਤ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ— "ਪਾਪਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਹੀਰੋ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹੋ।"