ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ Oval ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ? 99% ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਤਰਕ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿੜਕੀ ਵਾਲੀ ਸੀਟ ਹੀ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਵਿੰਡੋ ਸੀਟ ਲਈ ਇਹ ਓਬਸੈਸ਼ਨ ਲਗਪਗ ਹਰ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਟ੍ਰੇਨ ਜਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਆਮ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਗੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਕਦੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖਿਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂ ਹਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵਿੰਡੋ ਸਾਨੂੰ Oval ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ? ਆਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

ਕਿਉਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ Oval ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਚੌਰਸ ਖਿੜਕੀ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੰਨੀ Oval ਖਿੜਕੀ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਕਲੀ (Artificial) ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਸਾਹ ਲੈ ਸਕਣ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਕੇਬਿਨ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ' (Cabin Pressurization) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਣ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫੈਲਦਾ ਅਤੇ ਸੁੰਗੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ Oval ਅਤੇ ਘੁਮਾਵਦਾਰ ਰਹਿਣ।

ਸਮਝੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸਾਇੰਸ

ਸਾਇੰਸ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇਹ ਖਿੜਕੀਆਂ ਚੌਰਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ 'ਤੇ ਦਰਾਰਾਂ ਪੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ Oval ਖਿੜਕੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ।

ਸਾਲ 1950 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ ਚੌਰਸ ਖਿੜਕੀਆਂ

ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜੈੱਟ ਜਹਾਜ਼ 'ਡੀ ਹੈਵਿਲੈਂਡ ਕਾਮੇਟ' (De Havilland Comet) ਲਾਂਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਚੌਰਸ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਚੌਰਸ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਕੋਨੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ Oval ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹਨਾਂ Oval ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ (Layers) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।