ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਿਖਾਓ ਇਹ 'ਸੇਫਟੀ ਰੂਲਜ਼'

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਖ਼ਤਰਾ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ 'ਅੰਕਲ-ਆਂਟੀ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਹੈ।

ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ:

ਭੇਦ (Secret) ਰੱਖਣਾ: ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਛੁਪਾਉਣ ਜਾਂ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਗੇ।

ਲਾਲਚ ਦੇਣਾ: ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਕਲੇਟ, ਖਿਡੌਣੇ ਜਾਂ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਭਰਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ: ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਲਗ ਕਦੇ ਵੀ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਣਾ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹਿਣਾ।

ਸਰੀਰਕ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ: ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ ਜਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੂਹਣ (Touch) ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਲ: ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ, ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।

ਡਰਾਉਣਾ-ਧਮਕਾਉਣਾ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲ ਦੱਸਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਤਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਿਖਾਓ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ:

1. ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ 'ਪਾਸਵਰਡ' ਹੋਵੇ

ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ 'ਫੈਮਿਲੀ ਪਾਸਵਰਡ' ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਪਾਸਵਰਡ ਪੁੱਛੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਹੀ ਪਾਸਵਰਡ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਉਸ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਜਾਵੇ।

2. ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮ (3 Steps)

ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿਓ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਗਲਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ: ਪਹਿਲਾਂ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ 'ਨਾ' (NO) ਕਹਿਣਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੌੜਨਾ (Run) ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਮਦਦ (Tell) ਮੰਗਣਾ।

3. ਰੋਲ ਪਲੇਅ (Role Play) ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਓ

ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ (Act) ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਓ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

4. ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੂਡ (Rude) ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੈ

ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਓ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਸਹਿਜ (Uncomfortable) ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਨਾ' ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

5. ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤੋ

ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਓ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋਗੇ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋਗੇ, ਨਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਟ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਓਗੇ।