ਕੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ? ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਠਿਆ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ’ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਟੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ CPR ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਧੜਕਣ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅਤੇ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਅਸਲ ਫ਼ਰਕ?

ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅਤੇ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕੇਜ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੀ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧੜਕਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੋਣ।

ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸ਼ਿਕਾਰ?

ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਫਿੱਟ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ।

ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਦੇ ਕਈ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

ਜਨਮਜਾਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਈਪਰਟ੍ਰੋਫਿਕ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਦੀ ਲੈਅ ਵਿਗੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੌਂਗ ਕਿਊਟੀ ਸਿੰਡਰੋਮ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਚਾਨਕ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਖ਼ਰਾਬ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਟ੍ਰਿਗਰ

ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੱਟ

ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਸੱਟ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਸਿਸਟਮ ਅਚਾਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ

ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਬਜ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰੀਰ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ, ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੇਸਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹਰ ਬੀਤਦਾ ਸਕਿੰਟ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

1. ਤੁਰੰਤ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਬੁਲਾਓ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਮਦਦ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮਦਦ ਲਈ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦੋ।

2. ਲਗਾਤਾਰ CPR ਦਿਓ

ਮੈਡੀਕਲ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ CPR ਦੇਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਦਿਓ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੰਪ੍ਰੈਸ਼ਨ 100 ਤੋਂ 120 ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

3. AED ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ

ਜੇ ਮਾਲ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ’ਤੇ AED (Automated External Defibrillator) ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਦਿਲ ਦੀ ਲੈਅ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ਾਕ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਆਮ ਲੈਅ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।