Desire to learn : ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਹੈ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿਗਿਆਨ

ਤਰੱਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਹਨਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਜਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ’ਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗੁਣ ‘ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ’ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਣਜਾਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੱਕ ਹਰ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਦਲਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਲਣ ’ਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਗਿਆਸੂ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਤਜਰਬਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗਿਆਨ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ

ਹਰ ਬੱਚਾ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਕੁਦਰਤੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੀਲਾ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਾਧਾਰਨ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਭਾਵਨਾ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਡਰ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਸਰਗਰਮ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਜਗਿਆਸਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

ਸਿੱਖਿਆ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਕੱਲ੍ਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਜਾਂ ਭਲਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਵਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਬੂਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਹੁਨਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਗਤੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ

ਜਗਿਆਸਾ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ’ਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ’ਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨਾ, ਵਿਚਾਰਾਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਰੱਟਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਤਰੱਕੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।

ਅਸਫਲਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਨਵਾਂ ਸਬਕ

ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਰਾਹ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਘੱਟ ਅੰਕ ਆਉਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਔਖੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਨਵੇਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਉਦੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਪਰ ਅਸਫਲਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀਮਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ’ਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੋਚਣ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਥਾਈ ਰੁਚੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ’ਚ ਚਰਚਾ, ਵਿਹਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੌਖਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਕੋਰਸ, ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਵੀਡੀਓ, ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਡੂੰਘੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਸਿੱਖਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਔਖੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਜਾਣਨ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ। ਤਕਨੀਕ ਉਦੋਂ ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੌਧਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਵਿਕਸਤ?

ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਪਾਓ ਆਦਤ : ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।

ਨਿਯਮਿਤ ਪੜ੍ਹੋ : ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਡਿਜੀਟਲ ਸਰੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖੋ : ਵਿਹਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਨਿਰੀਖਣ, ਚਰਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰਚਨਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰੋ : ਸੁਝਾਅ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਪਛਾਣਨ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੀਚੇ ਬਣਾਓ : ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਧਾਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ, ਕਿਸੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪੰਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੱਕੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿਮਰ ਬਣੇ ਰਹੋ : ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਓਨਾ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।

ਜਗਿਆਸਾ ਦੀ ਲੋਅ ਜਗਦੀ ਰੱਖੋ

ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿਗਿਆਨ ਜਗਿਆਸਾ, ਗਿਆਨ, ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਿੱਖਣਾ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਜਰਬਾ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਿਗਰੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗੇ ਕਿੰਨਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਫਲ ਵਿਅਕਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਣ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਡਣ ਤੇ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

- ਡਾ. ਵਿਜੈ ਗਰਗ