ਨਿੱਘੀ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ

ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ

ਇਕ ਨਿੱਘੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਲੈਪਟਾਪ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਦੋ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕ ਪਏ। ਇਕ ਸੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿਡਨੀ ’ਚ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੀ ਮੇਰੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸਿਮਰਨ, ਜੋ ਆਕਲੈਂਡ ’ਚ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੀ, ‘ਆਜਾ ਫਿਰ ਅੱਜ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਹੀ ਲਈਏ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੱਥੇ ਸੌਖੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ’ਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ’ਚ ਜਾਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ’ਚ।’

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਚਾਹ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਸੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਛੇੜੀ, ‘ਦੇਖ ਭੈਣੇ, ਇੱਥੇ ਸਿਡਨੀ ’ਚ ਹੁਣ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਘੰਟੇ ਦੀ 24 ਡਾਲਰ 10 ਸੈਂਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਔਸਤਨ ਤਨਖਾਹ ਟੈਕਸ ਕੱਟ ਕੇ 4,220 ਡਾਲਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਹੀ 2,460 ਡਾਲਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’ ਸਿਮਰਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟੋਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਓਏ ਤੂੰ ਸਿਡਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਆਕਲੈਂਡ ’ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ 23 ਡਾਲਰ 95 ਸੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੈ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੋਂ। ਔਸਤ ਤਨਖਾਹ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 3,019 ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ 1,883 ਡਾਲਰ ਹੈ।

ਮਤਲਬ ਤਨਖਾਹ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਖ਼ਰਚਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।’ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੇ ਮੇਰੀ ਵੀ ਸੁਣ ਲਓ। ਲੁਧਿਆਣੇ ’ਚ ਇਕ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੀ ਔਸਤ ਤਨਖਾਹ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ 248 ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ 409 ਡਾਲਰ ’ਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਦਾਲ-ਰੋਟੀ ਸਸਤੀ ਹੈ ਪਰ ਬਚਤ ਵੀ ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਹੈ।’ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਦਰਦ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਬਚਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਰਾਇਆ ਹੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ’ਚ ਘਰ ਦਾ ਮੀਡੀਅਨ ਕਿਰਾਇਆ ਹਫਤੇ ਦਾ 850 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੈਲਬੌਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਸਤਾ ਹੈ-600 ਡਾਲਰ ਹਫਤਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਯੂਨਿਟ ’ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਧੀ ਤਨਖਾਹ ਕਿਰਾਏ ’ਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’ ਸਿਮਰਨ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਆਕਲੈਂਡ ’ਚ ਹਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਔਸਤ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਿਰਾਇਆ 699 ਡਾਲਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਸਿਰਫ 1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸਿਡਨੀ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਵੀ ਘਰ ਖਰੀਦਣਾ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵੱਸੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।’ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਰੱਖੀ, ‘ਸਾਡੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ’ਚ ਤਾਂ 8,000 ਰੁਪਏ ’ਚ ਚੰਗਾ ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲਾ ਮਕਾਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ-ਮੁੰਬਈ ’ਚ ਥੋੜਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਜ਼ਾਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਸਿਹਤ ਦੀ ਹੈ-ਇੱਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਲਾਈਨ ਲੰਬੀ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ’ਚ ਬਿੱਲ ਭਾਰੇ।’ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ, ‘ਇੱਥੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ’ਚ ਮੈਡੀਕੇਅਰ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਇੰਡੈਕਸ ’ਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਹੈ ਪਰ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਜੇਬੋਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ।’ ਸਿਮਰਨ ਬੋਲੀ, ‘ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ’ਚ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਸਤਾ ਇਲਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਫ਼ਰਕ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇੱਥੇ ਜੀਪੀ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਵੀ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਾਂਗੂੰ ਡਾਕਟਰ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ’ਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।’ ਮੈਂ ਹੱਸ ਪਈ, ‘ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਡਾਕਟਰ ਹਰ ਚੌਂਕ ’ਚ ਹੈ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਕਿਸ ’ਤੇ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਛਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?’ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ‘ਆਸਟਰੇਲੀਆ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਫੀਸ ਸਾਲ ਦੀ 30,000 ਤੋਂ 45,000 ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਕ ਪਰਮਿਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 93 ਫੀਸਦੀ ਵਧਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।’ ਸਿਮਰਨ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ‘ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਸਤਾ ਤੇ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਫੀਸ 22,000 ਤੋਂ 32,000 ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ। ਕਲਾਸਾਂ ਛੋਟੀਆਂ, ਟੀਚਰ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ ਦੋ ਨਵੇਂ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ—ਸਕਿਲਡ ਵਰਕ ਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ। ਨਰਸਿੰਗ, ਆਈਟੀ, ਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੀਆਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’ ਮੈਂ ਹਉਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਫੀਸ ਤਾਂ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਆਈਲੈਟਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।’

ਇਸ ਸਾਰੀ ਗਲੱਬਾਤ ਦਰਮਿਆਨ ਫਿਰ ਗੱਲ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਆਈ ਤਾਂ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਬੋਲਿਆ, ‘ਸਿਡਨੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਮਸਤ ਹੈ-ਨਾ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਨਾ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ, ਬੀਚ ਹਰ ਵੀਕੈਂਡ ਪਰ ਧੁੱਪ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਕਿ ਸਨਸਕਰੀਨ ਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’ ਸਿਮਰਨ ਹੱਸੀ, ‘ਆਕਲੈਂਡ ’ਚ ਇਕ ਦਿਨ ’ਚ ਚਾਰ ਮੌਸਮ ਦੇਖ ਲਓ-ਸਵੇਰੇ ਮੀਂਹ, ਦੁਪਹਿਰੇ ਧੁੱਪ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਠੰਢੀ ਹਵਾ।

ਕੁਦਰਤ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਪਹਾੜ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰ ਇਕੱਲਾਪਨ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਆਬਾਦੀ ਹੀ 50 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।’ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਆਬਾਦੀ 140 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਰੌਣਕ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਸਬਜ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ’ਤੇ ਮੇਲਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਵੀ ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮਕਾਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬੌਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਵਰਕ-ਲਾਈਫ ਬੈਲੈਂਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੌਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ, ‘ਇੱਥੇ 8 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਵੀਕੈਂਡ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸੀ ਖਾਣਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਦਾਲ ਮੱਖਣੀ 20 ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।’ ਸਿਮਰਨ ਬੋਲੀ, ‘ਸੱਚ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ’ਚ ਵੱਧ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ’ਚ ਵੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਭਾਰਤ ’ਚ ਵੱਧ ਹਨ।

ਜਿਹੜਾ ਇਕੱਲਾ ਪੈਸੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜੇਗਾ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ’ਚ ਜਿੱਤ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਹੜਾ ਨਿੱਘ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜੇਗਾ ਉਹ ਘਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ।’ ਲੈਪਟਾਪ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ, ‘ਤਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਦੇਸ਼ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਹੀ ਹਨ-ਭਾਰਤ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਜੇਬ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਕੂਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ।’

(ਸੰਪਰਕ : 98597-0563)