ਨਾਅਰਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ, ਵਾਅਦਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ

‘ਵੋਟ ਦੀ ਪਰਚੀ, ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।’ ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਕਥਨ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਲੀ ਦਾ ਧਮਾਕਾ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵੋਟ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਅਸਰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਰੈਲੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਨਾਅਰੇ ਘੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਜਾਂ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ’ਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕੀ ਆਵੇਗਾ, ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਵੋਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਵਾਅਦੇ ਕਰਨਾ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ ਵੋਟਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ’ਚ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਾਅਰੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਵਾਦ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ੋਰ ’ਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਕਿਸਾਨੀ, ਪਾਣੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਰਗੇ ਸਵਾਲ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਗਰੂਕ ਵੋਟਰ ਨੂੰ ਹਰ ਉਸ ਚਰਚਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਸ਼ਣ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ? ਨਵੇਂ ਐਲਾਨਾਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇਗਾ? ਕੰਮ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਖੜ੍ਹਿਆ ਹੈ? ‘ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ’ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਕਰਾਂਗੇ’ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਮੰਗੀਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ’ਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਣਗੇ? ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਕਿਸਾਨੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਏਗੀ? ਨਵੇਂ ਉਦਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਆਉਣਗੇ? ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇਗਾ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਵਾਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਹੱਕ ਹੈ ਪਰ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਵੱਲ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਵੋਟ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਲਾਲਚ, ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ, ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੁੱਦੇ ਚੋਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ’ਚ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਵੋਟ ਵੇਚ ਕੇ ਚੁਣੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪਵੇਗਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹੋ ਸੋਚ ਕੇ ਘਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜਾਰਜ ਜੀਨ ਨੇਥਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਥਨ ਇੱਥੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ-‘ਮਾੜੇ ਆਗੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।’ ਵੋਟ ਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ, ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਣਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣਾ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਆਈ ਹਰ ਵੀਡੀਓ, ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼, ਅਧੂਰੇ ਬਿਆਨ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਰੋਤ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਂਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤੁਰੰਤ ਲਾਭ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲ ਸਕੇਗੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਚ ਕੀ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਵੇਗੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਿਲੀ ਸਹੂਲਤ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਮਿਆਰੀ ਇਲਾਜ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪੈਸਾ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੌਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚੁਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਮੰਗਣਾ, ਲੋਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣਾ ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਤਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇਗੀ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੋਟਰ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਵੀ ਪਰਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਨਵੇਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਲਾਭ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋਲੀਏ। ਵੋਟ ਪਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਯਾਦ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ-‘ਅੱਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਹੀ ਚੋਣ ਹੈ?’ ਚੋਣ ਕੌਣ ਜਿੱਤੇਗਾ, ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੋਚੀਏ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਜਿੱਤੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

-ਦੀਪਾ ਬੰਡਾਲਾ, ਸੰਪਰਕ : +1 416 399 6594