ਨਵੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ‘ਸਿਖ਼ਰ’

ਪ੍ਰੋ. ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਰੱਤੂ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਮੰਡਪਮ ’ਚ 12 ਤੇ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹੋ ਰਿਹਾ 18ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖ਼ਰ ਸੰਮੇਲਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਇਕੱਠ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਏਕਾਧਿਕਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਵੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੇਅਰਸ਼ਿਪ ਹੇਠ ਹੋ ਰਿਹਾ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਬ੍ਰਿਕਸ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ, ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ, ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਆਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਕਸ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਇਕ ਆਰਥਿਕ ਗਰੁੱਪ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2006 ’ਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ’ਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ 11 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਮਿਸਰ, ਈਥੋਪੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਈਰਾਨ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸਤਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ 2026 ’ਚ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਚੇਅਰਸ਼ਿਪ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਥੀਮ ‘ਬਿਲਡਿੰਗ ਫਾਰ ਰੈਜ਼ੀਲੀਅੰਸ, ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ, ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ’ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ‘ਹਿਊਮੈਨਟੀ ਫਸਟ’ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥੀਮ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਕਸ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੱਲਬਾਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ’ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਲੰਮਾ ਖਿੱਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ’ਚ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਪਣਜੋੜ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ’ਚ ਨਵੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਪਾੜਾ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ’ਚ ਬ੍ਰਿਕਸ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਮੰਚ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਇਹ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਕਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰੁੱਪ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰਕ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਬਹੁਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇ। ਹੁਣ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਮੁਲਕ ਵਿਸ਼ਵ ਜੀਡੀਪੀ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇੰਜਣ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਬਰਿਕਸ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼, ਊਰਜਾ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ, ਫਿਨਟੈਕ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਸ-ਬਾਰਡਰ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਯੂਪੀਆਈ ਵਰਗਾ ਮਾਡਲ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਭਾਰਤ ਲਈ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਆਫਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੈਜ਼ੀਲੀਅੰਸ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਏਜੰਡੇ ’ਤੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ’ਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗਲਵਾਨ ਝੜਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ’ਚ। ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਚਾਬਾਹਾਰ ਪੋਰਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਮੰਚ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣਾ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਚ ਸੁਧਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਹੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ’ਚ ਵੀ ਬ੍ਰਿਕਸ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਬ੍ਰਿਕਸ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਤੰਤਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗਰੁੱਪ ’ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਹਨ। ਚੀਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦੇ, ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁਖ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਤਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਔਖਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਮਤੀ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਗਰੁੱਪ ’ਚ ਹੋਰ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਐਲਾਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚਿਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰੇਗੀ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਗੂ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ, ਨਿਵੇਸ਼ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਿਕਸ ਇੱਕ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਕਧਰੂਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਤੋਂ ਬਹੁਧਰੂਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ’ਚ ਬਰਿਕਸ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ’ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਸ ’ਚ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਹੋ ਰਹੀ ਇਸ ਮਹਾਂਸਭਾ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਐਲਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਠੋਸ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਦੇਵੇ। ਰੈਜ਼ੀਲੀਅੰਸ, ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ, ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਮਾਡਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਰਿਕਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 12-13 ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਕਸ ਭਾਰਤ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਉਮੀਦ ਜੋ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ’ਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਠੋਸ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

(ਲੇਖਕ ਉੱਘੇ ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹਨ)।