Passport Debate: ਪਾਸਪੋਰਟ, ਆਧਾਰ, ਪੈਨ ਕਾਰਡ ਤੇ ਵੋਟਰ ਆਈਡੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਨਿਯਮ!

ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪਾਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸਪੋਰਟ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤਕੜੀ ਬਹਿਸ ਛਿੜ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਬੂਤ ਕੀ ਹੈ?

ਪਾਸਪੋਰਟ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਕੀ ਹੈ ਪਾਸਪੋਰਟ ਐਕਟ 1967?

ਪਾਸਪੋਰਟ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 20 ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਹ ਜਨਹਿੱਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਖੁਦ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 20 ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੋਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਹਨ। 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਤੋਂ 1 ਜੁਲਾਈ 1987 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। 1987-2003 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। 2003 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰਕੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ 12 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਆਧਾਰ, ਪੈਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹੈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ (ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਐਕਟ), 1955 ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ, ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਵੋਟਰ ਆਈਡੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਮਾਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ (ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਪਰੂਫ਼) ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।