98 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ, ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਗੱਡੀਆਂ 'ਚ ਬਾਲਣ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅੱਜ ਸੜਕ 'ਤੇ ਨਿਕਲੋ ਤਾਂ ਹਰ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਿਜੀਟਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਦਕਾ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਕਿੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਦਰਅਸਲ, ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ 98 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1928 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯਾਨੀ ਉਦੋਂ ਦੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਫਿਊਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ੈੱਲ' (Burmah Shell) ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ (Nationalisation) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (BPCL) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ।

ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੱਡੀ ਖਰੀਦਣਾ ਸਭ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਸੀ।

ਡਰੱਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਨ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਬਾਲਣ

ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਣ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਡਰੱਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਨ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੱਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਲਈ ਪੈਟਰੋਲ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਪ

ਅੱਜ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ 'ਤੇ ਜਾਓ ਤਾਂ ਗੱਡੀ ਦੇ ਫਿਊਲ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਨੋਜ਼ਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਪੈਟਰੋਲ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਪਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰ (Dispenser) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਾਪਣ ਲਈ ਮਕੈਨੀਕਲ ਮੀਟਰਾਂ (Mechanical Meters) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣਾ ਸੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ

ਅੱਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ (Transparency) ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ੈੱਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕ ਖੁਦ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ।