ਕੀ ਹੈ 'Yalta 2.0'? ਟਰੰਪ, ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਤੇ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੀਟਿੰਗ; ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ ਚਰਚਾ
ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਵਰ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ।
Publish Date: Thu, 19 Nov 2026 11:05 AM (IST)
Updated Date: Thu, 19 Nov 2026 11:18 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਬੀਜਿੰਗ : ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ (Geopolitics) ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ, ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਿਕੋਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਇੱਕੋ ਮੰਚ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੇ।
ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਇਕਨਾਮਿਕ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ (APEC) ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੰਗਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਧੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁਲਝੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
1945 ਦੇ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੁਲਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਤਿੰਨਾਂ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿੱਜੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਠੋਸ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 1945 ਦੇ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਆਗੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦਕਿ ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਦੀ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਕਾਫ਼ੀ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।
ਅੱਠ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਅਜਿਹੀ ਮੀਟਿੰਗ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਆਗੂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਘੱਟ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਮਤਭੇਦ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਯਾਲਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਤੱਕ: ਕੀ ਤਿੰਨ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4 ਤੋਂ 11 ਫਰਵਰੀ 1945 ਤੱਕ ਹੋਏ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ. ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ, ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂ ਜੋਸੇਫ ਸਟਾਲਿਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਹਾਰ ਲਗਭਗ ਤੈਅ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਉਸ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੁਨਰਗਠਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਹ ਮਤਭੇਦ ਉਸ ਵੱਡੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ।
ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਾਲਾਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਆਗੂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਈ ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਪਾਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਕੋਈ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ: ਕੀ ਟਰੰਪ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆ ਸਕਣਗੇ
ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਚੀ ਸੰਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਊ ਸਟਾਰਟ (New START) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਣਨੀਤਕ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਸੰਧੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢਾਂਚਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਝੌਤਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੀਜਿੰਗ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿਕੋਣੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਚੀਨ ਕੋਲ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਰੂਸ ਕੋਲ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਕੋਲ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ (ਵਾਰਹੈੱਡ) ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬੀਜਿੰਗ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਚੀਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਰੋਕਥਾਮ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਕੋਲ ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਆਰਮਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੈਰਿਲ ਕਿਮਬਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਰੰਪ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਕਿਮਬਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, "APEC ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ, ਪੁਤਿਨ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੂਟਨੀਤਕ ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
ਇਸ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ, ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਯੂਕਰੇਨ ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਜੰਗ: ਕੀ ਤਿੰਨੇ ਆਗੂ ਮਿਲ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕ੍ਰੇਮਲਿਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਯੂਰੀ ਉਸ਼ਾਕੋਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਤਿਨ, ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਏਜੰਡਾ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ।
2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਚੀਨ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਸਾਂਝ ਨੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਹਿੱਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ।
ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਕੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਰੂਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਦਦ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਐਲਨ ਮਸਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਸਪੇਸਐਕਸ ਯੂਕਰੇਨ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹੇ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਕੂਟਨੀਤਕ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਦੇਸ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਇਸ ਤਿਕੋਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਹਿੱਤਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਈਰਾਨ ਬਾਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਤਾਕਤਵਰ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਝੌਤੇ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਟਰੰਪ, ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਤੇ ਪੁਤਿਨ: ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧ ਬਨਾਮ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤ ਟਰੰਪ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਇਸੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹਨ।
ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਨ ਜਹਾਜ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਤਿਕੋਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਟਰੰਪ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਰਨਵੇਅ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਵੀ ਲਗਾਇਆ।
ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸਤ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਦੱਸਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਬੀਜਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਚੀਨ-ਰੂਸ ਸਬੰਧਾਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।"
ਕ੍ਰੇਮਲਿਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦਮਿਤਰੀ ਪੇਸਕੋਵ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀ RIA ਨੋਵੋਸਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਤੇ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਸਾਂਝੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸਾਂਝੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ, ਊਰਜਾ, ਫ਼ੌਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਤਾਲਮੇਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਤਾਲਮੇਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਮਤਭੇਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਲਈ ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਬੀਜਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨਾ ਚੀਨ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਪੁਤਿਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੂਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ-ਚੀਨ ਵਪਾਰਕ ਤਣਾਅ ਤੇ AI ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਜੋੜਿਆ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੈਰਿਫ, ਦੁਰਲੱਭ ਧਾਤਾਂ (Rare Earth Minerals), ਐਡਵਾਂਸਡ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਟੈਰਿਫ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 10 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
APEC ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ ਸਕਾਟ ਬੇਸੈਂਟ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਜੇਮਿਸਨ ਗ੍ਰੀਅਰ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੇ ਲਿਫੇਂਗ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਨਤ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਚਿਪਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ AI ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬੀਜਿੰਗ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ AI ਚਿਪਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਐਨਵੀਡੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨ ਦੀ ਐਡਵਾਂਸਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਐਡਵਾਂਸਡ ਚਿਪਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧ ਹੋਰ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ।
ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ AI ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਤਕਨੀਕੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਫ਼ੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੂਸ ਪ੍ਰਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਵਜੋਂ ਮਾਸਕੋ ਨਾਲ ਵਪਾਰ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਕੀ ਹਨ ਮਾਇਨੇ ਟਰੰਪ, ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਕਰਾਅ, ਆਰਥਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਗੂ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਯਾਲਟਾ ਸੰਮੇਲਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਵਰ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਯਾਲਟਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਜਦਕਿ ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਆਗੂ ਅਜਿਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋਣ।
ਫਿਲਹਾਲ, ਸ਼ੇਨਝੇਨ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ?