- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਡਿਲੀਟ ਹੋਣਗੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਯਾਦਾਂ ! ਬੋਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਾਅਵਾ, ਇਨਗ੍ਰਾਮ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਯਾਦਾਂ ਮਿਟਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਸੰਭਵ
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਮੀਰੇਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਾਡੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ 'ਐਨਗ੍ਰਾਮ' (engram) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Posted By alisha
Publish Date: Mon, 05 Oct 2026 04:18 PM (IST)
Updated Date: Mon, 05 Oct 2026 04:27 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਬੋਸਟਨ : ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਯਾਦਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਹੈ?
ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਫਿਲਹਾਲ 'ਨਹੀਂ' ਹੈ ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ, ਦਬਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਟੀਵ ਰਮੀਰੇਜ਼ (ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬ੍ਰੇਨ ਐਂਡ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ *How to Tame a Memory* ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 'ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਸਾਇੰਸ ਬੁੱਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼' ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਫਲ ਰਿਹਾ
ਚੂਹਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਊਰੋਨਸ (ਤੰਤੂ-ਸੈੱਲਾਂ) ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਯਾਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਮੀਰੇਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਾਡੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ 'ਐਨਗ੍ਰਾਮ' (engram) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਭੌਤਿਕ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਚੂਹਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖਾਸ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
'ਆਪਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ' (optogenetics) ਨਾਮਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਵਟੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਦੇ ਮੁੜ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇਖੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਸਦਮੇ (trauma), ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਇਦ ਖੁਦ ਯਾਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਜਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।