ਈਰਾਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅੜੇ ਹੋਏ ਹਨ?

ਅਮਰੀਕਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਵਰਧਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰੁਖ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵੀ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਮੂਹਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ) 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ।

ਗੱਲਬਾਤ ਕਿੱਥੇ ਅਟਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?

ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਰਹੀ। ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਰੋਲਬੈਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਮਨਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਪਾਬੰਦੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਈਰਾਨ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਸਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਅੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਈਰਾਨ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਹ ਮਸਲਾ ਇੰਨਾ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੁਣ ਚੌਥੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਗੜਬੜੀ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ।

ਗੱਲਬਾਤ ਡੂੰਘੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਅਟਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ ਨਿਕਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕੋਈ ਆਸਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖ ਰਹੇ। ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।